History_side_bg

Γεωγραφία – Ιστορία – Ήθη και έθιμα

Στερεά Ελλάδα – (γνωστή ως Ρούμελη)

(γράφει ο Μεσολογγίτης λογοτέχνης Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος)

« Αλή, εδώ δεν είν΄ χωριά να προσκυνάνε σκλάβοι,
Εδώ το λένε Ρούμελη, το λένε Μεσολόγγι…»

« Κάθε φορά που βρίσκομαι στη Ρούμελη, στο πάτριο χώμα, στο μητρικό νερό, και στα μονοπάτια του βουνού, καθώς ανασαίνω βαθιά τον αέρα που έρχεται από την θάλασσα,
και τον αέρα που κατεβαίνει από τις κορφές τις κατάψηλες νοιώθω την καρδιά μου να αγαλιάζει.
Η Ρούμελη είναι ένας τόπος προορισμένος στην αγρύπνια της φαντασίας.
Η φαντασία είναι μυθοπλαστική, πέρνει την πέτρα, το χώμα, το νερό, το δένδρο, τον άνθρωπο και τον ανεβάζει στην περιοχή και στην περιωπή του μύθου.
Η Ρούμελη είναι το πλατάνι, το έλατο, η καστανιά και η οξιά, η άγρια κουτσουπιά με το λαμπρό τριανταφυλί λουλούδι, είναι η πολυκαιρινή σαρακωμένη ελιά.
Η Ρούμελη είναι ο σκληρός θάμνος που παιδεύει με ηρωική καρτερία την πέτρα, είναι η ίδια η πέτρα η γυμνή.
Η Ρούμελη είναι ο Διάκος, ο νεαρός πολυθρήνητος νεκρός,
ο Ανδρούτσος και ο Καραϊσκάκης, ο μαυρειδερός, ο καμένος απο τον ασταμάτητο πυρετό, ο Καραϊσκάκης με την κοφτερή ματιά, με την γρήγορη σκέψη, ο αράθυμος, ο αλάξευτος.
Ετσι αλάξευτος σε πολλά είναι και ο Ρουμελιώτης.
Του λείπει η αλαφράδα του νησιώτη και η φρονιμάδα του Μωραϊτη. Αντί να στοχαστεί πεισματώνεται.
Δεν ξέρει την τέχνη να αλλάζει μορφή, να σέρνεται, να γλιστράει,
να καρτερεί την ώρα να χτυπήσει.
Έχει εύκολο το χέρι και την φωνή.
Ερχεται στον κόσμο γυμνός και δεν τον νοιάζει να πεθάνει γυμνός.
Ο άνθρωπος της Ρούμελης έχει πάντα κι ένα Μεσολόγγι μέσα του, μια έτοιμη έξοδο …….»
* * * * * *
Από τα ορεινά διαμερίσματα της πατρίδας μας η Ρούμελη βρίσκεται στο κέντρο της Ηπειρωτικής Ελλάδας.
Η ονομασία της προέρχεται από την παραφθορά του τουρκικού Ρούμ-ιλί που σημαίνει Χώρα των Ρωμιών δηλαδή των Ελλήνων.
Μετά το 1821 απέκτησε την ονομασία Στερεά Ελλάδα γιατί αποτελούσε το καθαρά ηπειρωτικό τμήμα του τότε ελεύθερου Ελληνικού κράτους.
Σήμερα η περιοχή Ρούμελη περιλαμβάνει τους νομούς Βοιωτίας, Φθιώτιδας, Φωκίδας, Ευρυτανίας και Αιτωλοακαρνανίας.
Δεν είναι επομένως μια μικρή περιοχή ή τοποθεσία, αλλά ένα πολύ μεγάλο γεωγραφικό και διοικητικό διαμέρισμα της Μητροπολιτικής Πατρίδας, που ξεκινάει από το Αιγαίο και τον κόλπο της Εύβοιας και φτάνει σε ίσια σχεδόν γραμμή μέχρι το Ιόνιο πέλαγος, έτσι που σωστά θεωρείται και λογαριάζεται σαν η σπονδυλική της στήλη, η ραχοκοκκαλιά της.
* * * * * *
Κατοικημένη από τα πανάρχαια χρόνια η Ρούμελη διαδραμάτησε σημαντικό ρόλο στην ιστορία και τον πολιτισμό της Ελλάδας.
Τα μνημεία και οι τόποι λατρείας, οι ήρωες, τα ήθη και έθιμα,
τα δημοτικά τραγούδια, η παράδοση, τα κείμενα των ιστορικών, συγγραφέων, λαογράφων αλλά και περιηγητών αναδεικνύουν
τη διαχρονική της παρουσία και επιβεβαιώνουν τη μεγάλη προσφορά της στον πολιτισμό και την ιστορία του Ελληνικού Έθνους.

Εδώ βρίσκονται η μυθική πόλη της Θήβας που τα πάθη των ηρώων της ζωντανεύουν ακόμα και σήμερα τα καλύτερα θεατρικά συγκροτήματα του κόσμου χάρι βεβαίως στους μεγάλους τραγικούς μας ποιητές Σοφοκλή, Αισχύλο και Ευριπίδη,
εδώ και το όρος των Μουσών Ελικώνας καθώς και το μεγαλύτερο λατρευτικό κέντρο της Αρχαιότητας το Μαντείο των Δελφών, «ο Ομφαλός της Γης» .
Η Ρούμελη είναι επίσης γνωστή για τις μεγάλες μάχες που διαδραματίστηκαν στο χώρο της κατά την αρχαιότητα, αλλά πολύ σημαντικές για την εξέλιξη της ιστορίας, Πλαταιές, Χαιρώνεια και άλλες με αξεπέραστη συμβολική σημασία όπως Θερμοπύλες, αλλά και για τα μεγάλα ονόματα που ανέδειξε, Ησίοδος, Πίνδαρος, Επαμεινώντας, Πελοπίδας, Πλούταρχος κ.λ.π.
* * * * * *
Σημαντική όμως ήταν η προσφορά της Ρούμελης και στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, γιατί πολλά επαναστατικά κινήματα εκδηλώθηκαν στο Ρουμελιώτικο χώρο έχοντας ως κύριο στόχο και επιδίωξη τους την αποτίναξη του τούρκικου ζυγού.
Χωρίς υπερβολή η Ρούμελη εξέθρεψε την κλεφτουριά, με κύριο εκπρόσωπό της το θρυλικό και πολυτραγουδημένο κλεφταρματολό των Αγράφων τον Κατσαντώνη, που αποτέλεσε το αιώνιο σύμβολο της αδούλωτης ελληνικής ψυχής και του κλεφταρματολικού βίου.

Ρουμελιώτης απο το Μέγα Δέντρο της Αιτωλίας, ήταν και ο φλεγερός κήρυκας του Ευαγγελίου ο εθνοαπόστολος και ιερομάρτυρας Κοσμάς ο Αιτωλός, ο πιο σπουδαίος ίσως συντελεστής της πνευματικής αναγέννησης του Έθνους μας.
Με τις περιοδείες του και τις διδαχές του, αλλά προπαντός με τον ένθερμο ζήλο του για τα γράμματα η μεγάλη αυτή μορφή της Ρούμελης προετοίμασε σε μεγάλο βαθμό το γενικό ξεσήκωμα του Γένους μας.
Στο ξεσηκωμό αυτό, δηλαδή στην Επανάσταση του 1821 η Ρούμελη πρωταγωνίστησε και πάλι .
Αθανάσιος Διάκος, Οδυσσέας Ανδρούτσος, ο στρατηγός Γιάννης Μακρυγιάννης, και πάνω απ΄όλους ο στρατάρχης της Ρούμελης Γεώργιος Καραϊσκάκης, είναι μερικές μόνο από τις μεγάλες μορφές που αγωνίστηκαν στη Ρούμελη κατά τον Ιερό εκείνον αγώνα της Εθνικής μας παλιγενεσίας.
Στον αγώνα αυτόν η Ρούμελη με την Αλαμάνα, τη Γραβιά, την Αράχωβα, αλλά προπάντων με την ηρωική θυσία των Ελευθέρων Πολιορκημένων της Ιερής πόλης του Μεσολογγίου πρόσφερε την πιο πολύτιμη ίσως συνεισφορά του ιερού αγώνα, χάρι στην οποια στέριωσε, βλάστησε και θέριεψε το δένδρο της λευθεριάς.

Αλλα και μετά την απελευθέρωση από του Τούρκους η Ρούμελη έδωσε πάντοτε το παρών στους αγώνες για την εθνική μας αποκατάσταση με τους θρυλικούς τσολιάδες του 239 συντάγματος Ευζώνων του Μεσολογγίου και του 542 της Λαμίας να είναι οι πρωταγωνιστές στις μάχες, από το Μπιζάνι και τα Γιάννενα μέχρι το Εσκί-Σεχίρ και το Σαγγάριο ποταμό.

Λίγο Αργότερα κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο στα κακοτράχαλα Ρουμελιώτικα βουνά γεννήθηκε, ανδριώθηκε και μεγαλούργησε η Εθνική Αντίσταση κατά κατακτητών, των Γερμανών, που με τους συνεχείς αγώνες της εναντίον των δυνάμεων κατοχής πρόσθεσε στη νεώτερη ιστορία μας σελίδες απαράμηλης δόξας και ηρωισμού.

ΛΑΜΙΑ

Πρωτεύουσα της Ρούμελης και του νομού Φθιώτιδας.
Η Λαμία των 46.406 κατοίκων , είναι χτισμένη στη θέση της αρχαίας ομώνυμης φθιωτικής πόλης, στις νότιες πλαγιές της Όρθης, κοντά στον Σπερχειό ποταμό.
Αποτελεί το εμπορικό, βιομηχανικό και συγκοινωνιακό κέντρο του νομού Φθιώτιδας. Η πόλη αναφέρεται για πρώτη φορα στην ιστορία το 426 π.Χ., με αφορμή τον καταστρεπτικό σεισμό που έπληξε την Θεσσαλία.
Απο τον Μεσαώνα, η πόλη ονομαζόταν Ζητούνι.
Σημαντική ήταν η παρουσία της στην Επανάσταση του 1821, με πρωταγωνιστές τον Αθανάσιο Διάκο και Δυοδουνιώτη. Απελευθερώθηκε το 1823, ανακτώντας το παλιό της όνομα, Λαμία, κι έγινε η ακμαιότερη πολη της Ρούμελης.
Από την περιοχή καταγόταν ο Άρης Βελουχιώτης, ηγετική μορφή της εθνικής αντίστασης την περίοδο 1941-1944.
Η Λαμία απέχει 215 χλμ, ΒΔ απο την Αθήνα και 302 χλμ. απο την Θεσσαλονίκη

ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ

Ιστορία των Δελφών

Ο θρύλος λέει ότι οι Δελφοί ήταν το σημείο που συναντήθηκαν οι δύο αετοί. όταν ο Δίας τους έστειλε να πετάξουν από δύο διαφορετικές κατευθύνσεις. Σ’αυτό το σημείο ο Δίας έριξε τον ιερό βράχο και οι Δελφοί έγιναν γνωστοί στα πέρατα του τότε κόσμου ως ο ομφαλός της Γης, το κέντρο του κόσμου.

Πριν όμως γίνει αυτό γεγονός, αυτή ήταν η περιοχή που ζούσε η θεά Γαία με τον προστάτη της και γιό της, το ερπετό Πύθωνα. Ο Απόλλωνας γιός του Δία έφυγε από τον Όλυμπο με σκοπό να σκοτώσει τον Πύθωνα και να κατακτήσει αυτό το όμορφο και ιερό μέρος.

h4.Τα Δελφικά Παραγγέλματα

Ήταν λιτοί νόμοι, γραμμένοι στους Δελφούς από τους 7 σοφούς της αρχαιότητας (το Θαλή τον Μιλήσιο, τον Πιττακό τον Μυτιληναίο, τον Βία τον Πρηνεύ, τον Σόλωνα τον Αθηναίο, τον Κλεόβουλο τον Ρόδιο, τον Περίανδρο τον Κορίνθιο και τον Χίλωνα τον Λακεδαιμόνιο).
Αν και η λίστα είναι μεγάλη, αξίζει να τα διαβάσετε!
Έπου Θεώ…………………………..Να δοξολογείς τον Θεό
Νόμω πείθου………………………..Να υπακούς στους νόμους
Θεούς σέβου………………………..Να σέβεσαι τους θεούς
Γονείς σέβου………………………..Να σέβεσαι τους γονείς
Ηττώ υπέρ δικαίου…………………..Να μάχεσαι για το δίκαιο
Γνώθι μαθών……………………….Να αποκτάς γνώση
Ακούσας νόει…………………………Να αντιλαμβάνεσαι όσα ακούς
Σ’ αυτόν ίσθι………………………….Να συγκρατείς τον εαυτό σου
Φρονεί θνητά…………………………Να σκέφτεσαι ως θνητός
Εστίαν τίμα…………………………….Να τιμάς το σπίτι σου
Άρχε σεαυτού……………………….Να εξουσιάζεις τον εαυτό σου
Φίλοις βοήθει…………………………Να βοηθάς τους φίλους
Θυμού κράτει………………………..Να συγκρατείς τον θυμό σου
Φρόνησιν άσκει………………………Να εξασκείς την φρόνησή σου
Πρόνοιαν τίμα………………………..Να εκτιμάς την βοήθεια που σου προσφέρουν
Όρκω μη χρώ………………………Μην ορκίζεσαι
Φιλίαν αγάπα…………………………Να επιδιώκεις την φιλία
Παιδείας αντέχου…………………….Να αντέχεις στην παιδαγωγική (εκπαίδευση – μάθηση)
Δόξαν δίωκε…………………………Να επιδιώκεις την δόξα
Σοφίαν ζήτει………………………….Να αναζητάς την σοφία
Καλόν ευ λέγε………………………Να λες εύκολα το καλό
Ψέγε μηδένα………………………..Να μην κατακρίνεις κανέναν
Επαίνει αρετή……………………….Να επαινείς την αρετή
Πράττε δίκαια……………………….Να κάνεις δίκαιες πράξεις
Φίλοις ευνόει………………………..Να ευνοείς τους φίλους σου
Εχθρούς αμύνου…………………..Να αμύνεσαι στους εχθρούς σου
Eυγένειαν άσκει…………………….Να ασκείς την ευγένεια
Κακίας απέχου………………………Να απέχεις από την κακία
Κοινός γίνου………………………..Να είσαι κοινωνικός
Ίδια φύλαττε………………………..Να φυλάς όσα σου ανήκουν
Αλλοτρίων απέχου…………………Να μην επιθυμείς τα ξένα
Εύφημος ίσθι……………………….Να είσαι ήπιος
Άκουε πάντα……………………….Να ακούς τα πάντα
Φίλω χαρίζου……………………….Να χαρίζεσαι (συγχωρείς) τους φίλους
Χρόνου φείδου……………………..Να εκμεταλλεύεσαι τον χρόνο
Όρα το μέλλον……………………Να κοιτάς το μέλλον
Ύβριν μίσει………………………….Να μισείς τις ύβρεις
Ικέτας αιδού………………………..Να σέβεσαι τους κέτες
Υιούς παίδευε………………………Να εκπαιδεύεις τους γιους σου
Έχων χαρίζου……………………….Να χαρίζεις όταν έχεις
Δόλου φοβού……………………..Να φοβάσαι τον δόλο
Ευλόγει πάντας…………………….Να λες καλά λόγια για όλους
Φιλόσοφος γίνου…………………..Να γίνεις φιλόσοφος (= να αναζητάς την αλήθεια)
Όσια κρίνε………………………….Να κρίνεις δίκαια
Γνούς πράττε………………………Να κάνεις αυτά που γνωρίζεις
Φόνου απέχου……………………Να αποφεύγεις τον φόνο
Εύχου δυνατά……………………..Να εύχεσαι για πράγματα εφικτά
Σοφοίς χρω………………………..Να μοιράζεις την σοφία σου
Ήθος δοκίμαζε…………………….Να δοκιμάζεις το ήθος
Λαβών απόδος……………………..Να ανταποδίδεις ό,τι λαμβάνεις
Υφορώ μηδένα…………………….Να μην υποβλέπεις κανέναν
Τέχνη χρω…………………………Να μοιράζεσαι την τέχνη σου
Ο μέλλεις δος……………………..Να δίνεις αυτό που μπορείς (που έχεις υποσχεθεί)
Ευεγερσίας τίμα……………………Να τιμάς τις ευεργεσίες
Φθόνει μηδενί……………………..Να μην φθονείς κανέναν
Φυλακήν πρόσεχε………………..Να προσέχεις την φυλακή
Ομοίοις χρω………………………..Να είσαι με εκείνους που είναι ίδιοι με εσένα
Διαβολήν μίσει…………………….Να μισείς τις διαβολές (πονηριές)
Δικαίως κτω……………………….Ό,τι αποκτάς, να το αποκτάς δίκαια
Αγάθους τίμα……………………….Να τιμάς τους αγαθούς
Κριτήν γνώθι………………………Να γνωρίζεις εκείνον που σε τιμά
Γάμους κράτει…………………….Να κρατάς τον γάμο σου
Τύχην νόμιζε………………………Να σκέφτεσια και το τυχαίο
Εγγύην φεύγε…………………….Να αποφεύεγις να εγγυάσαι
Πάσι διαλέγου……………………..Να συζητάς με όλους
Ελπίδα αίνει………………………Να εξυμνείς την ελπίδα
Δαπανών άρχου…………………..Να ελέγχεις τις δαπάνες
Κτώμενος ήδου……………………Να χαίρεσαι όταν αποκτάς
Αισχύνην σέβου…………………..Να σέβεσαι την ντροπή
Χάριν εκτέλει……………………….Να κάνεις χάρες
Ευτυχίαν εύχου……………………Να εύχεσαι για την καλοτυχία κάποιου
Τύχην στέργε……………………..Να δέχεσαι την τύχη
Ακούων όρα………………………Να βλέπεις ακούγοντας
Εργάζου κτητά……………………Να εργάζεσαι για να αποκτήσεις
Έριν μίσει…………………………Να μισείς την φιλονικία
Όνειδος έχθαιρε………………..Να εχθρεύεσαι τον εξευτελισμό
Γλώσσαν ίσχε……………………Να ελέγχεις την γλώσσα σου
Ύβριν αμύνου……………………Να αμύνεσαι στις βρισιές
Κρίνε δίκαια………………………Να κρίνεις δίκαια
Χρώ χρήμασι………………………Να κάνεις σωστή χρήση των χρημάτων
Αδωροδόκητος δοκίμαζε…………Να ελέγχεις χωρίς να δωροδοκείσαι
Αιτιώ παρόντα……………………Να αιτιολογεις όσα σου συμβαίνουν
Λέγε ειδώς……………………….Να λες αυτά που έχεις δει
Βίας μη έχου………………………Μην βιάζεσαι
Αλύπως βίου………………………Να ζεις χωρίς λύπη
Ομίλει πράως……………………Να μιλάς ήρεμα
Φιλοφρόνει πάσιν…………………Να λες καλά λόγια για όλους
Υιοίς μη καταθάρρει………………Μην δίνεις θάρρος στα παιδιά σου
Γλύττης άρχε…………………….Να εξουσιάζεις την γλώσσα σου
Σ’ αυτόν ευ ποιεί…………………..Να κάνεις καλά πράγματα στον εαυτο σου
Ευπροσήγορος γίνου…………….Να παρηγορείς
Αποκρίνουν εν καιρώ……………Να απαντάς στον σωστό χρόνο
Πράττε αμετανοήτως δια καλές πράξεις.. Να μην μετανοιώνεις (για τα καλά) για όσα έχεις κάνει
Αμαρτάνων μετανόει……………..Να μετανοείς όταν κάνεις λάθη
Οφθαλμού κράτει……………….Να συγκρατείς τα μάτια σου
Βολεύου χρήσιμα………………….Να επιβιώνεις με καλό τρόπο
Επιτέλει συντόμως……………….Να πληρώνεις αμέσως
Φιλίαν φύλαττε…………………..Να κρατάς την φιλία
Ευγνώμων γίνου…………………..Να γλινεσαι ευγνώμων
Ομόνοιαν δίωκε………………….Να επιδιώκεις την ομόνοια
Άρρητα μη λέγε………………….Να μην λες ακατανόητα πράγματα
Το κρατούν φοβού………………Να σέβεσαι τους Νόμους
Καιρόν προσδέχου……………….Να προνοείς
Έχθρας διάλυε……………………Να διαλύεις την έχθρα
Γήρας προσδέχου……………….Να περιμένεις τα γηρατειά
Επί ρώμη μη καυχώ……………….Να μην καυχιέσαι για την σωματική δύναμη
Ευφημίαν άσκει…………………..Να εξασκείς την καλή σου φήμη
Απέχθειαν φεύγε…………………Να απφεύγεις την απέχθεια
Πλούτι δικαίως…………………….Να πλουτίζεις δίκαια
Δόξαν μη λείπε…………………..Να μην υποτιμάς την δόξα
Κακίαν μίσει………………………Να μισείς την κακία
Κινδύνευε φρονύμως…………….Να κινδυνεύεις με σύνεση (= γνώση του κινδύνου)
Χρησμούς θαύμασε………………Να εκτιμάς τους χρησμούς
Ους τρέφεις αγάπα………………Να αγαπάς εκείνους που ταΐζεις
Απόντι μη μάχου………………..Να μην αντιμάχεσαι εκείνον που απουσιάζει
Πρεσβύτερον σέβου……………..Να σέβεσαι τον γεορντότερο
Νεώτερον δίδασκε………………Να διδάσκεις τον νεώτερο
Πλούτω απίστει………………….Μην πιστεύεις στον πλούτο
Σε αυτόν αιδού…………………..Να ντρέεσαι τον εαυτό σου
Μη άρχε υβρίζων……………….Να μην εξουσιάζεις με ύβρεις
Προγόνους στεφάνου…………..Να τιμάς τους προγόνους σου
Επι νεκρω μη γέλα………………Να μην χλευάζεις τους νεκρούς
Ατυχούντι συνάχθου……………Να συμπαραστέκεσαι σε εκείνους που έχουν ατυχήσει
Χαρίζου ευλαβώς………………..Να χαρίζεις με σεβασμό
Εξ’ ευγενών γέννα…………….Να συγγενεύεις με ευγενείς
Επαγγέλου μηδενί………………Μην διατάζεις κανέναν
Τύχη μη πίστευε…………………Μην πιστεύεις στην τύχη
Τελεύτα άλυπος………………..Να πεθάνεις χωρίς λύπη
Μέτρον άριστον…………………Να κάνεις τα πάντα με μέτρο
Αδικείαν μίσει……………………Να μισείς την αδικία
Ευσέβειαν φύλαττε………………Να φυλάς την ευσέβεια
Ηδονής κραττείν………………..Να συγκρατείς την απόλαυση
Βίαν μηδέν πράττειν…………….Να μην ασκείς βία σε κανέναν
Τέκνα παιδεύειν…………………Να εκπαιδεύεις τα παιδιά σου
Μη θρασύνου………………….Μην αποθρασύνεσαι
Νόμοις πείθου…………………..Να υπακούς στους
Μελέτει το παν………………….Να ερευνάς τα πάντα
Γαμείν μέλλον καιρόν γνώθι…..Να γνωρίζεις πότε είναι ο καιρός για να παντρευτείς
Μη επί παντί λύπου………………Μην λυπάσαι για τα πάντα
Πίνων αρμόζε…………………..Να είσαι εγκρατής στο ποτό
Πέρας επιτελεί μη αποδειλιών….Μην διστάζεις να τελειώνεις ό,τι άρχισες
Το συμφέρον θηρώ……………Να κυνηγάς το συμφέρον σου
Θνήσκε υπερ Πατρίδος…………Να πεθαίνεις για την πατρίδα
ρμε)
Τω βίω μάχου…………………..Να αγωνίζεσαι για την επιβίωσή σου
Ευ πάσχε θνητός………………Να υπομένεις με καρτερία ως θνητός
Παις ων κόσμιος ίσθι,ηβών εγκρατής,μέσος δίκαιος,πρεσβύτερος σοφός….Σαν παιδί να είσαι κόσμιος, ως έφηβος να είσαι εγκρατής, ως μεσήλικας να είσαι δίκαιος και σαν γεροντώτερος να είσαι σοφός.
Φειδόμενος μη λείπε……………Μην ξεχνάς να είσαι φειδωλός
Πάσιν αρμόζου………………….Να ανταποκρίνεσαι σε όλους (δηλ. να μην υποτιμάς κανέναν)
Μηδέν άγαν……………………..Να μην υπερβάλλεις
Γνώθι σεαυτόν…………………Να έχεις αυτογνωσία
Γαμείν μέλλε…………………..Να σκέπτεσαι τον γάμο
Καιρόν γνώθι……………………Να γνωρίζεις πότε είναι η κατάλληλη στιγμή (δηλ. Μην προτρέχεις, μην βιάζεσαι)
Ξένος ων, ίσθι………………….Να το αναγνωρίζεις όταν είσαι ξένος (δηλ. να μην προκαλείς, όταν βρίσκεσαι σε ξένο μέρος. μην ξεχνάς ότι είσαι φιλοξενούμενος επισκέπτης)
Τω βίω μη άχθου……………….Να μην σε βαραίνει η ζωή σου (δηλ. να εκτιμάς όσα σου δίνει η ζωή)
Βουλεύου χρόνω………………Να συμβουλεύεσαι τον χρόνο (δηλ. μην βιάζεσαι να πάρεις αποφάσεις)
Πόνει μετ’ ευκλείας……………..Να υποφέρεις ένδοξα (δηλ. Μην κλαίγεσαι όταν πονάς – γενικώς- αλλά να αντιμετωπίζεις με θάρρος και γεναιότητα τις αντίξοες καταστάσεις)
Φθιμένος μη αδίκει……………..Μην αδικείς τους ανήμπορους
Χαρίζου αβλαβώς……………….Να χαρίζεις χωρίς να προκαλείς προβλήματα (είτε στον εαυτό σου, είτε σε άλλους)
Απλώς διαλέγου…………………Να συνδιαλέγεσαι με απλή – κατανοητή γλώσσα

Ο Απόλλωνας Θεός της χάρης, της μουσικής, του φωτός και της καλλιτεχνίας με την σφαγή του Πύθωνα έδωσε στους Έλληνες τον θρίαμβο της κατατρόπωσης του πωτόγωνου ενστίκτου, δίνοντας ταυτόχρονα ώθηση στην άνθηση και στην πραγματοποίηση καλλιτεχνιμάτων σε όλους τους τομείς της μουσικής, γλυπτικής, συγγραφής και του τραγουδιού.

Μετά την σφαγή του Πύθωνα ο Απόλλωνας αυτοεξορίστηκε με σκοπό την αυτοτιμωρία και τον εξαγνισμό του, πριν επιστρέψει νικητής στους Δελφούς.

Δέλφις σημαίνει στ’ αρχαία Ελληνικά Δελφίνι, και γι’ αυτό οι Δελφοί ονομάστηκαν έτσι. Προς τιμή του δελφινιού, και αυτό γιατί αυτή τη μορφή πήρε ο Απόλλωνας κατά το ταξίδι της επιστροφής του, οδηγώντας το καράβι με τους Κρήτες ναυτικούς με σκοπό να μείνουν στους Δελφούς για να χτίσουν το ιερό του και να γίνουν οι ιερείς του.

ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ

Ο κατακλυσμός του Δευκαλίωνα

Ο Δίας αποφάσισε να εξαφανίσει με κατακλυσμό τους ανθρώπους λόγω της κακίας τους. Ο Τιτάνας Προμηθέας, συμβούλεψε το γιο του Δευκαλίωνα, να κατασκευάσει μια κιβωτό για να σωθεί. Ο Δευκαλίων κατασκεύασε την κιβωτό και έβαλε μέσα τα απαραίτητα εφόδια. Όταν άρχισε να βρέχει ασταμάτητα, κλείστηκε μέσα μαζί με τη γυναίκα του την Πύρρα, η οποία ήταν κόρη του Επιμηθέα και της Πανδώρας. Ο Δίας έριξε πολλή βροχή χωρίς διακοπή. Το νερό γέμισε τα ποτάμια, αυτά φούσκωσαν, ξεχείλισαν και παρέσυραν ό,τι βρήκαν μπροστά τους, αγαθά και ψυχές. Οι πεδιάδες έγιναν λίμνες και χάθηκαν κάτω από τα νερά. Στο τέλος μόνο μερικές βουνοκορφές φαίνονταν πάνω σε μια απέραντη θάλασσα. Η κιβωτός με τον Δευκαλίωνα και την Πύρρα έπλεε πάνω στα νερά εννιά μερόνυχτα. Ύστερα κάθισε στη κορφή της Οθρυος ή όπως άλλοι έλεγαν, στον Παρνασσό (ή στον Άθω ή στη Δωδώνη).
Όταν η βροχή επιτέλους σταμάτησε και τα νερά αποτραβήχτηκαν, ο Δευκαλίων και η Πύρρα βγήκαν από την κιβωτό, και αφού ξαναπάτησαν τη γη , χωρίς να έχουν πάθει τίποτα, έκαναν θυσία στο Δία να τον ευχαριστήσουν για τη σωτηρία τους. Ο θεός δέχθηκε καλόκαρδα την προσφορά τους και έστειλε τον αγγελιοφόρο του Ερμή να του ζητήσουν όποια χάρη θέλουν. Τότε ο Δευκαλίων και η Πύρρα ζήτησαν από το θεό ανθρώπους. Ο θεός δεν αρνήθηκε και σύμφωνα με τις οδηγίες του ο Δευκαλίων και η Πύρρα σκέπασαν τα πρόσωπα τους, προχωρούσαν, έπαιρναν λιθάρια από τη γη και τα έριχναν πίσω τους, χωρίς να γυρίσουν να κοιτάξουν. Όπου έπεφταν τα λιθάρια του Δευκαλίωνα, ή γη έβγαζε άντρες, όπου έπεφταν τα λιθάρια της Πύρρας η γη έβγαζε γυναίκες.

Λάας σημαίνει πέτρες (εξακολουθούμε να χρησιμοποιούμε την λέξη ως συνθετικό στη λέξη λατομείο) και από το μύθο που περιγράψαμε, αυτοί που γεννήθηκαν από τις πέτρες είναι ο λαός.

Ο Δευκαλίων και η Πύρρα απόκτησαν και δικά τους παιδιά, τον Έλληνα, τον Αμφικτύονα, την Πρωτογένεια, την Μελανθώ, τη Θυία (ή Αιθυία) και την Πανδώρα. Ο πρωτότοκος γιος τους ο Ελλην έγινε γενάρχης των Ελλήνων.
Μια ερμηνεία του μύθου, που μπορούμε να δώσουμε με βάση τους παλαιογεωγραφικούς χάρτες, είναι ότι οι προϊστορικοί κάτοικοι της τότε πεδιάδας του Σπερχειού (περιοχή που βρίσκεται σήμερα κάτω από την θάλασσα) αναγκάστηκαν λόγω της συνεχούς ανόδου της στάθμης της θάλασσας, να κατοικήσουν σε ψηλότερες περιοχές και οροπέδια, όπως στο οροπέδιο της Όθρυς όπου υπήρχε νερό από την λίμνη Ξυνιάδα, καθώς και ποτάμια όπως ο Ενιπέας. Εκεί δίπλα στον Ενιπέα σύμφωνα με κάποιες περιγραφές τοποθετείται η πόλη «Ελλάς» που ίδρυσε ο ’Ελλην.

ΙΣΤΟΡΙΚΑ

ΑΙΤΩΛΙΑ ΑΚΑΡΝΑΝΙΑ

ΛΙΘΙΝΗ ΕΠΟΧΗ
Ολόκληρος ο χώρος της Αιτωλίας και Ακαρνανίας είναι κατοικημένος τουλάχιστο από την Παλαιολιθική εποχή, όπως μαρτυρούν τα εργαλεία από πυριτόλιθο που ανακαλύπτονται κύρια στις παραλίμνιες και παραποτάμιες περιοχές.
Η ζωή συνεχίστηκε και κατά την Νεολιθική εποχή όπως μαρτυρούν λίθινα εργαλεία αλλά και σπήλαια με νεολιθική κεραμική. Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αγρινίου εκτίθενται νεολιθικά ευρήματα από σπήλαια της Ακαρνανίας (Αγίου Νικολάου Αστακού και Βιρίνας Αρχοντοχωρίου).
h5. ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ
Οι πρώτοι δημιούργησαν τον Αιτωλικό μυθολογικό κύκλο, με σπουδαιότερο ήρωα τον Μελέαγρο, τόσο γνωστό από το περίφημο επεισόδιο Καλυδώνιου κάπρου. Από τις θεότητες λάτρεψαν κυρίως τον Απόλλωνα, Θέρμιος Απόλλων, την Άρτεμη, Άρτεμις Λαφρία, αλλά και τον Ασκληπιό, όπως συνάγεται από την πρόσφατη ανακάλυψη Ασκληπιείου (Γαβαλού Μακρυνείας).
Οι Ακαρνάνες λάτρεψαν κυρίως τον Δία, όπως μαρτυρούν τα εντυπωσιακά ερείπια του Στρατίου Διός στη Στράτο και του Διός Καραού στον Αστακό.
Επίσης τιμούσαν τον Απόλλωνα, του οποίου υπήρχε ναός στο Άκτιο όπου τελούνταν γυμνικοί αγώνες, τα Άκτια, και στην Αλυζία, όπου του είχαν αφιερωμένο τέμενος και τον προσονόμαζαν Λόξιον.
Λάτρευαν επίσης τον Ασκληπιό και την Υγεία, όπως μαρτυρεί το περίφημο ανάγλυφο στο Καστρί, τον Ηρακλή και τον Αχελώο. Ο μεγάλος ποταμός εικονίζεται σε νομίσματα και ειδώλια, άλλοτε σαν δράκοντας και άλλοτε σαν ταύρος, με ανθρώπινη κεφαλή, γενειοφόρος και κερασφόρος και στις δύο παραστάσεις.
ΜΥΚΗΝΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ
Η πεδινή ζώνη μεταξύ του Εύηνου και του Αχελώου, όπως μας πληροφορεί ο Όμηρος, ήταν η Μυκηναϊκή Αιτωλία. Οι δύο σπουδαιότερες πόλεις ήταν η Πλευρώνα και η Καλυδώνα, τα δύο κοσμήματα της Ελλάδας κατά τον Στράβωνα.
Οι Καλυδώνιοι και οι Πλευρώνιοι έλαβαν μέρος στον Τρωικό πόλεμο με 40 καράβια, έχοντας αρχηγό τον Θόα, γιο του βασιλεία της Πλευρώνας Ανδραίμονα (Ιλιάδα Β 638), ενώ Μυκηναϊκοί τάφοι έχουν βρεθεί σε πολλές θέσεις, τόσο στην Αιτωλία όσο και στην Ακαρνανία.

ΙΣΤΟΡΙΚΑ

Η Αιωλική Συμπολιτεία

Περίπου το 314 π.Χ. δημιουργήθηκε η Αιτωλική Συμπολιτεία και αρχικά περιελάμβανε την αρχαία Αιτωλία και την Επίκτητο, τους δυτικούς πρόποδες της Πίνδου.
Από το 280 π.Χ. και ύστερα, η Συμπολιτεία εκτείνεται απο την Μακεδονία και την Ήπειρο, ως την Αθήνα και την Βοιωτία.
Η πολιτειακή τους οργάνωση είναι από τις τελειότερες της Ελλάδας.
Δεν θα καταφέρουν όμως να αποκρούσουν τους Ρωμαίους, αρχικά απασχολημένοι και αργότερα εξαντλημένοι από τους αγώνες κατά των Μακεδόνων.
Η γεωργία και η κτηνοτροφία στηρίζουν την οικονομία τους, ενώ οι τάξεις αποτελούνται από ισχυρές οικογένειες και πολλούς φτωχούς καλλιεργητές και κτηνοτρόφους, όχι όμως απο δούλους, πένητες ή δουλοπάροικους.

Φωκίδα

Ιστορία

Η Φωκίδα, τόπος με πανάρχαιη ιστορία και παράδοση, οφείλει το όνομα της στον Φώκο,υιό του Ορτυνίονα,αρχηγού των Κορινθίων ο οποίος σύμφωνα με τη μυθολογία κατέλαβε την περιοχή της Φωκίδας. Στην αρxαιότητα,γεωγραφικά η Φωκιδα απλωνοταν ανατολικά μέχρι τη Λοκρίδα και την Αντίκυρα. Με την ίδρυση του Ανεξάρτητου Ελληνικού Κράτους προστέθηκε σ’ άυτη ο χώρος της Εσπερίας Λοκρίδας με σπουδαιότερες πόλεις την Άμφισσα, τη Μυωνία (σημερινή Αγ.Ευθυμία), το Χάλαιον, την Οιάνθη (Γαλαξείδι),τη Τολοφώνα και το Ευπάλιον.

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ & ΑΡΧΑΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟΣ Η Πρώιμη κατοίκηση της τοποθετείται την Νεολιθική εποχή όπως μας μαρτυρούν ευρήματα τα οποία έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη. Στο σπήλαιο της πλαγιάς του Παρνασσού μάλιστα, στο επονομαζόμενο “Κωρύκειο Αντρο” τελούνταν για πρώτη φορά τελετές προς τιμήν της αρχέγονης Θεάς Γαίας η οποία λατρευόταν με την ονομασία Πυθώ. Σύμφωνα με αρχαίους μύθους ο Δίας μετά τη νίκη του επί των Τιτάνων άφησε ελεύθερους δύο αετούς τον έναν εξ’ Ανατολής και τον άλλον εκ Δύσεως ορίζοντας ως “γας ομφαλό” το σημείο στο οποίο συναντήθηκαν. Στη συνέχεια με σκοπό να οριοθετήσει το κέντρο του κόσμου λέγεται πως έριξε ένα γιγαντιαίο λίθο πάνω στο σημείο, δημιουργώντας έτσι το “Κωρύκειο Άντρο”. Το σπήλαιο αυτό βρισκόταν πάνω στην αρχαία πόλη Κρίσσα, θέση του σημερινού Χρισσού. Η θεά Πυθώ έδινε τις προφητείες της στο σπήλαιο αυτό, το οποίο φρουρούσε ο υιός της Πύθωνας. Ο μύθος συμπληρώνει πως ο Απόλλωνας σε πολύ μικρή ηλικία θανάτωσε τον Πύθωνα κι έφυγε από τους Δελφούς μέχρις ότου εξαγνισθεί. Όταν επέστρεψε ίδρυσε το δικό του ιερό αναλαμβάνοντας την προστασία του. Για τον λόγο αυτό, ονομάστηκε Πύθιος και η ιέρεια του Μαντείου Πυθία.

Οι ιστορικοί έχουν αποδώσει διάφορες ερμηνείες στην ονομασία του ιερού. Μια πρωτη ερμηνεία επισημαίνει την συγγενή ετυμολογία των Δελφών με την λέξη δελφίνι- μορφή την οποία λέγεται πως είχε υιοθετήσει ο Απόλλων κατά την επιστροφή του. Απο άλλους ερευνητές υποστηρίζεται πως οι δελφοί προέρχονται απο την αρχαία λέξη “δελφύς” που σημαίνει μήτρα. Όποια κι αν είναι η ερμηνεία, δεν υπάρχει αμφιβολία πως το μαντείο των Δελφών και η σεβαστή ιέρεια του Απόλλωνα “Πυθία” προικισμένη να προβλέπει τα μελλούμενα, φιλοξενούσαν πλήθος αξιωματούχων από τα πέρατα του τότε γνωστου κόσμου για την λήψη ενος θεικού χρησμού, οδηγού των πράξεων τους. Ο χρησμός του Απόλλωνα- ιερός λύχνος με φλόγα την σοφία και την αρμονία, φώτιζε το «έρεβος» των ικετών που προσέπεφταν στο ιερό καθιστώντας τους κοινωνούς του δελφικού δέους και της έκστασης. Γρήγορα καθώς η προστασία και λειτουργία του ιερού κατέστη πρωτίστης σημασίας υποχρέωση των περιοχών οι οποίες γειτνίαζαν με αυτό, ελήφθη η απόφαση της δημιουργίας Αμφικτιονίας,ένωσης δηλαδή πόλεων η οποία θα συνεδρίαζε και θα λάμβανε αποφάσεις σχετικές των θεμάτων του ιερού. Αξίζει να σημειωθεί πως η αμφικτιονία των Δελφών ήταν η πιο φημισμένη αμφικτιονία εντός του Ελλαδικού χώρου. Χάρη αυτή θεσμοθετήθηκαν και για αιώνες επιβίωσαν οι εορταστικές αναπαραστάσεις της νίκης του Θεού Απόλλωνα επί του Πύθωνα, τα επονομαζόμενα Σεπτήρια, Δελφίνια,Θαργήλια και Πύθια. Τα Πύθια μάλιστα περιελάμβαναν πανελλήνιους αγώνες ισότιμους των Ολυμπιακών οι οποίοι διεξάγονταν στον πυθικό ιππόδρομο του Κρισσαίου Πεδίου-σημερινό Χρισσό.

Άτενίζοντας το Δελφικό τοπίο,το ένδοξο παρελθόν αναβιώνει στα μάτια μας μπροστά. Οι Δελφοί αποτέλεσαν όντως «Γας Ομφαλό»,κεντρο του κοσμου. Για αιώνες δέσποζε σ’αυτό τον χώρο ένα ισχυρό πνευματικό και θρησκευτικό κέντρο, σύμβολο ενότητας ολόκληρης της επικράτειας του αρχαίου Ελληνικού Κόσμου.«Οι Δελφοί όπου άλλοτε εσυναθροίζοντο οι αμφικτιονίες […] αντιπροσωπεύουνε για όλη την πολιτισμένη ανθρωπότητα τον πιο υψηλό δεσμό της Σωφροσύνης και του αρχαίου πόθου προς το Αγαθό και την Αρμονία…» ανέφερε χαρακτηριστικά ο μεγάλος Έλληνας ποιητής Αγγ. Σικελιανός στις αρχές του 20ου αιώνα. Χάρη σε αυτή τη παγκόσμια και διαχρονική ακτινοβολία του, το μαντείο των Δελφών καθίσταται μνημείο πολιτισμικής, κληρονομιάς μια οικουμενική παρακαταθήκη για την οποία ο Ελληνισμός και ιδιαιτέρως οι Φωκιδείς διακατέχονται απο υψηλό αίσθημα υπερηφάνιας.

Οσον αφορά στους πρώτους κατοίκους της Φωκίδας, μελέτες καταδεικνύουν τους Πελασγούς και τους Αιολείς. Την ιστορική πορεία της Φωκίδας έμελλε ωστόσο να χαράξει ανεξίτηλα το 1100 π.χ.η Κάθοδος των Δωριέων, των απογόνων της γενιάς του Ημίθεου Ηρακλή,οι οποίοι μετακινήθηκαν από τον Βορρά προς τον Νότο. Το περιεχόμενο δεκάδων μύθων επιχειρεί να δικαιολογήσει την Κάθοδο τους. Οι Δωριείς εγκαταστάθηκαν στην Στερεά Ελλάδα και συγκεκριμένα σε επαρχία της Φωκίδας η οποία από τις αρχές 12ου π.Χ αιώνα έως και σήμερα διατηρεί την ονομασία Δωρίδα. Σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές, ένα μέρος των Δωριέων διαπέρασε και στην Πελοπόννησο όπου και εγκαταστάθηκε μόνιμα. Όσον αφορά στην ζωή και στις καθημερινές τους ενασχολήσεις, σύμφωνα με γλωσσολόγους, αυτές δηλώνονται από την ίδια την ονομασία τους.Η κατάληξη -ευς (Δωριεύς) στα μυκηναϊκά χρόνια μαρτυρεί επαγγελματία και η ρίζα δωρ-παρουσιάζει συγγένεια με το δόρυ ή δούρυ. Οι λέξεις αυτές ανευρίσκονται σε πινακίδες της εποχής ενώ πρωτοσυνατήθηκαν στα Έπη του Ομήρου τον 8ο αιώνα π.Χ. (δούρειος ίππος). Όπως είναι προφανές το δόρυ ταυτίζεται με το ξύλο επομένως η ιστορική κοινότητα πιθανολογεί πως πρόκειται περί ξυλοκόπων. Να τονισθεί οτι κατά την μυκηναϊκή περίοδο διενεργείτο οργανωμένο εμπόριο με την Ανατολή και την Αίγυπτο στο οποίο εξαγόταν συχνά ξυλεία. Άλλωστε η άποψη αυτή δικαιολογεί και τις τραχιές γεωμορφολογικά περιοχές με τις απότομες κλιτείς τις οποίες συνήθιζαν να επιλέγουν ως τόπο κατοικίας τους οι Δωριείς, μια εκ των οποίων ήταν και η Δωρίδα.Λεπτομερέστερα, το έτος 1100 π.Χ.και η Κάθοδος των Ηρακλειδών, αποτέλεσε τομή στην κοινωνία της εποχής καθώς μια μεγάλη αλλαγή -εξέλιξη άνθισε σε πρόσφορο έδαφος.Οι κατερχόμενοι ή’’κατιόντες’’όπως ο Ηρόδοτος σοφά τους ονόμασε κυριάρχησαν γρήγορα στις περιοχές της Στερεάς Ελλάδας και Πελοποννήσου την πλέον χαρακτηριστική περίοδο της πτώσης του μυκηναϊκού κόσμου. Σύμφωνα με κάποιους μελετητές αποτέλεσαν μάλιστα το τελικό ισχυρό χτύπημα στην ήδη καταρρακωμένη μυκηναϊκή εξουσία.

Διαβαίνοντας το κατώφλι των Ιστορικών χρόνων, οι Δωριείς εγκαινίασαν την νέα εποχή κατά την οποία καταργήθηκε η βασιλεία του ’’άνακτα" και τέθηκαν οι βάσεις για την διαμόρφωση των πολιτευμάτων της Αρχαίας Ελλάδας. Σε αντίθεση με όσους ταυτίζουν αποκλειστικά τους Δωριείς με φύλο πολεμικό το οποίο μετακινήθηκε με σκοπό να καταλάβει περιοχές, ή σύμφωνα με την μυθολογία να επανεγκατασταθεί σε αυτές που παλαιότερα του ανήκαν, η ιστορική κοινότητα κάνοντας αξιοσημείωτη παρατήρηση υποστηρίζει πως οι πιέσεις που οι Δωριείς άσκησαν σε συνδυασμό με άλλους κοινωνικους-οικονομικούς παράγοντες συνέβαλλαν στην πραγματοποίηση των δύο υπερπόντιων μετακινήσεων των ελληνικών φύλων προς την Ανατολή. Αναφερόμαστε στους δύο μεγάλους Αποικισμούς στη Μ. Ασία και στην ίδρυση πολυάριθμων ελληνικών πόλεων στις οποίες άνθισε και διαδόθηκε ο ελληνισμός για αιώνες.Χωρίς αμφιβολία, οι Δωριείς διαδραμάτισαν ρόλο αξιόλογο στην ιστορική πορεία της Αρχαίας Ελλάδος. Ιδιαιτέρως περήφανη των ριζών της είναι η Δωρίδα η οποία αιώνες τιμά με την ονομασία της τους Ηρακλείδες και συνάμα βαθιά συγκινημένη της παρακαταθήκης την οποία κληρονομεί ,του φημισμένου παγκοσμίως «Δωρικού ιδεώδους». Το ιδεώδες αυτό, θεμέλιο της κοσμοθεωρίας των Δωριέων προτάσσει τις αρχές της λιτότητας,απλότητας,αυστηρότητας και συνέπειας τόσο στο πλαίσιο της κοινωνικής τους ζωής, όσο και στην τέχνη, τον πολιτισμό και την λατρεία τους. H περιφερειακή ενότητα της Φωκίδας, με σεβασμό στο ένδοξο παρελθόν της, «βαπτίζει» τους δύο δήμους της Δ.Δελφών και Δ.Δωρίδας αντίστοιχα.

Η παρουσία της Φωκίδας στον χρόνο δεν σταματάει ωστόσο εδώ. Οι Φωκείς σύμφωνα με τον πατέρα της ιστοριογραφίας Ηρόδοτο, συμμετείχαν στην υπεράσπιση της Ελλάδας κατά την διάρκεια των Περσικών πολέμων και συγκεκριμένα στη μάχη των Θερμοπυλών το 480 π.Χ. Σύμφωνα με εντολές του στρατηγού Λεωνίδα χίλιοι Φωκείς ανέλαβαν σε στρατηγικό σημείο -πέρασμα την προστασία φρουρίου από την επέλαση του περσικού στρατού. Μετά την ήττα στις Θερμοπύλες,οι Πέρσες εισέβαλαν στη Φωκίδα και κατέστρεψαν πολλές Φωκικές πόλεις όπως Δρυμαία, Έρωχο, Τεθρώνιο, Αμφίκλεια, Ελάτεια, Πεδιείς,Τριταία,Υάμπολη,Άβες,Νέων και Παραποτάμιους. Για την προσφορά τους στους Περσικούς πολέμους, η Αθήνα σύμφωνα με τις πηγές του Ηροδότου, τους παραχώρησε τον έλεγχο του Μαντείου των Δελφών το έτος 457 π.Χ. Περίπου 180 χρόνια αργότερα, το 279 π.Χ. η Αρχαία Καλλίπολις, στη θέση του σημερινού οικισμού Καλλίου του Λιδωρικίου έρχεται αντιμέτωπη με τον οργανωμένο στρατό των Γαλατών οι οποίοι οργανώνουν επέμβαση στην Ελλάδα με σκοπό την άμεση και ολοκληρωτική κατάληψη της. Η Αρχαία Καλλίπολη,στρατηγικής θέσης περιοχή, μοναδική δίοδος απο την θεσσαλία και την κοιλάδα του Σπερχειού προς την Αιτωλία και την Ναυπακτο,σύμφωνα με τις πηγές του μεγάλου ιστοριογράφου Παυσανία καταστράφηκε ολοσχερώς απο τους Γαλάτες οι οποίοι δεν δίστασαν να διαπραξουν και θηριωδίες σε βάρος των κατοίκων της. Η Καλλίπολις η οποία βρισκόταν στη θέση του κάστρου του Βελούχοβου συμμετείχε από τον 4ο π.Χ αιώνα στην Αιτωλική συμπολιτεία . Τειχίστηκε και αποτελεσε το πολιτικό, οικονομικό και θρησκευτικό κεντρο των γύρω αγροτικών οικισμών. Μετα την γαλατική επιδρομή η Αρχαία Καλλίπολις ανοικοδομήθηκε ξανα. Απο τα μέσα του 2ου π.Χ. αιώνα έως και τον 9ο μ.Χ καμία πηγή δεν αναφέρεται στο Κάλλιο. Τότε είναι που το Λιδωρίκι ορίζεται ως διοικητικό κέντρο της Δωρίδας και φιλοξενεί την έδρα του επισκόπου.Τον 14ο και 15ο αιώνα γίνεται μια μικρή αναφορά στο κάστρο του Λιδωρικίου το οποίο σύμφωνα με τους ιστορικούς ταυτίζεται με τα μεσσαιωνικά ερείπια της αρχαίας ακρόπολης του Καλλίου.

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ

Κατα την διάρκεια της βυζαντινών χρόνων, πενιχρές είναι οι σχετικές με την Φωκίδα μαρτυρίες και πηγές. Το Λιδωρίκι ,στο οποίο αναφερθήκαμε και παραπάνω,αντιστάθηκε σθεναρά στις σλάβικες Φραγκικες, Καταλανικες και Βενετσιάνικες επιδρομές. Λίγες πληροφορίες αντλούμε επίσης για το χωριό Χρισσό στο οποίο κατα τα τέλη του 12ου αιώνα λειτούργησε σχολείο στο οποίο έλαβε τα πρώτα γράμματα ο λόγιος Λέων Μακρός, μετέπειτα επίσκοπος Βελλάς της Ηπείρου. Αξίζει να αναφέρουμε πως στα πρώτα χρόνια της περιοδου βασιλείας του Μανουήλ Κομνηνού οι επαρχίες του βυζαντινού κράτους γνώριζαν πρωτοφανή ακμή. Η άνοδος αυτή οφειλόταν στην διπλωματική πολιτική του σώφρονα πατέρα του, Ιωάννη Κομνηνού. Ο Μανουήλ επιθυμούσε να διατηρήσει μια παρόμοια πολιτική τακτική.Ωστόσο στα χρόνια του, οι Σελτζούκοι κατέλαβαν την σπουδαιότερη πόλη της Συρίας Έδεσσα κίνηση η οποία μεγιστοποίησε στα μάτια των βυζαντινών τον τουρκικό κίνδυνο. Παράλληλα την ίδια περίοδο ο Λουδοβίκος Ζ,βασιλιάς της Γαλλίας αποφάσισε να ηγηθεί μιας σταυροφορίας στην Ανατολή. Την κίνηση αυτή μιμήθηκε και ο βασιλιάς της Γερμανίας Κορραδός Γ’. Το έτος 1147 οι Σταυροφόροι περνούν απο τις βυζαντινές κτήσεις και ο Μανουήλ βιάστηκε να τους διαπεραιώσει στην Μ. Ασία για να απαλλαγεί απο αυτούς καθότι οι σχέσεις τους ήταν ιδιαιτέρως διαταραγμένες. Η Σταυροφορία αυτή λόγω κακού προγραμματισμού Γερμανών και Γάλλων κατέληξε σε αποτυχία.Τοτε είναι που ο Βασιλιάς των Νορμανδών Ρογήρος ο Γ΄εσπευσε να επωφεληθεί της αποτυχίας των σταυροφόρων στην Ανατολή και να επιτεθεί ελευθερος κατα του Βυζαντινού κράτους. Σε συννενόηση με τον Δούκα της Βαυαρίας Ερρίκο τον Λέοντα, εχθρό του Κορράδου Γ΄ ο οποίος καθηλωσε τους Γερμανούς, ο Ρογήρος επιτέθηκε εναντίον της Κορίνθου, των Θηβών και της Φωκίδας απο την οποία λέγεται πως άρπαξε τους όλους τους θησαυρούς των Δελφών και αιχμαλώτισε πολλές γυναίκες τις περιοχής.

Ιδιαίτερα πλούσια ιστορία παρουσιάζει η μικρή ναυτική πόλη του Γαλαξίδιου.Βασική πηγή των πληροφοριών που κατέχουμε, αντλείται απο το «Χρονικό του Γαλαξειδίου» το οποίο συνετάχθη το 1703 μ.Χ. απο άγνωστο ιερομόναχο, ανευρέθη στη Βασιλική μονή του Σωτήρος και δημοσιευθηκε απο τον Κωνσταντίνο Σάθα, Γαλαξειδιώτη μεσσαιωνοδίφη στα μέσα του 190υ αιώνα. Σύμφωνα με το Χρονικό, το Γαλαξίδι πρωτοεμφανίσθηκε τον 8ο αιώνα και μέχρι τον 10ο κατάφερε να αναπτύξει την ναυτιλία του. Στα χρόνια του Ρωμανού έζησε τον εφιάλτη της λεηλασίας και του ολέθρου καθώς καταλήφθηκε δύο φορές απο τους Βουλγάρους.Ωστόσο η λεηλασία του 1147 ήταν καθοριστική για οριστική εγκαταλειψη του απο τους κατοίκους του. Αργότερα τον 12ο αιώνα, το Γαλαξίδι υπαχθη στην ενότητα του Δεσποτάτου της Ηπειρου. Εκείνη την περίοδο κατα την οποία το Δεσποτάτο της Ηπείρου,το Δεσποτάτο του Μυστρά και η Αυτοκρατορία της Νίκαιας επιδίωκαν την ανακατάληψη της βυζαντινής αυτοκρατορίας απο τους σταυροφόρους και την εξασφάλιση του βυζαντινού θρόνου, οικογένειες ευγενών απο την Κωνσταντινούπολη εφθασαν στο Γαλαξίδι όπου εγκαστάθηκαν και δραστηριοποιήθηκαν. Αξίζει να αναφέρουμε πως με την σύμπραξη των ευγενών και του δεσπότη της Ηπείρου Μιχαήλ Γ΄την περίοδο αυτή το Γαλαξίδι ανέπτυξε τον τομέα της ναυτιλίας και και του εμπορίου με άλλες βυζαντινές περιοχές. Το 1446 λίγα χρόνια πριν την άλωση της Κωνσταντινούπολης το Γαλαξίδι όπως και τα Σάλωνα -σημερινή Άμφισσα καταλήφθηκαν από τους Οθωμανούς Τούρκους.

Ενα απο τα σημαντικότερα θρησκευτικά κέντρα της Ρούμελης αποτελεί η Ιερά Μονή Βαρνάκοβας,αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου.Η Μονή ανεγέρθη, σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή υπεράνω της πύλης της στα χρόνια του Αυτοκράτορος Μιχαήλ Ζ’ Δούκα (1077) στα τέλη της μεσοβυζαντινής περιόδου. Ιδρυτής της ήταν ο Όσιος Αρσένιος ο Βαρνακοβίτης, μοναχός, με καταγωγή απο τις Καρυές Δωρίδας. Στα χρόνια του Αλεξίου Α’ιδρυτή της δυναστείας των Κομνηνών, ολοκληρώθηκαν οι εργασίες κατασκευής του συγκροτήματος του ναού ενώ το 1148 στα πρώτα χρόνια βασιλείας του Μανουήλ Κομνηνού ιδρύθηκε και δεύτερος ναός. Η φροντίδα και η αγάπη των Αυτοκρατόρων για την ιερά μονή της Βαρνάκοβας εκδηλώθηκε όχι μόνο απο την μεγαλοπρέπεια με την οποία περιέβαλαν τον ναό και τις αφιερώσεις που του χάρισαν αλλα και απο το γεγονός οτι αποτέλεσε τον τόπο ενταφιασμού τους.Στον ναό της Παναγίας ετάφη ο Αλέξιος Α’ ο Κομνηνός, ο Εμμανουήλ Πορφυρογέννητος ενώ σωζώμενη πέτρινη λάρνακα φέρει την επιγραφή «Σεβαστοκράτωρ Αννα και Κωνσταντίνος Κομνηνοί». Στα χρόνια της πτώσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας η μονή πυρπολήθηκε. Το 1520 με ηγούμενο τον Όσιο Δαυίδ λειτουργησε ξανά και μάλιστα απο τις αρχές του 16ου αιώνα έως και τις αρχές του 18ου ανέλαβε θέση σχολαρχείου. Παρόλη τη λεηλασία που υπέστη στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, δεν έπαψε να αποτελεί ορμητήριο Κλεφτών και των Αρματωλών της Ρούμελης.Λίγο μετά την έξοδο του Μεσολογγίου, πηγές μαρτυρούν πως πολιορκήθηκε απο τις δυνάμεις του Κιουταχή και τελικά ανατινάχθηκε. Περι τα 1831 η βασιλική της Παναγίας της Βαρνάκοβας ανοικοδομήθηκε ξανά με προσωπική δαπάνη του κυβερνήτου,Ιωάννη Καποδίστρια ο οποίος αποτελεί τον δεύτερο κτήτορα της.Με την ίδρυση του νεου Ελληνικού κράτους η μονή επαναλειτούργησε χωρίς ωστόσο να κατέχει την ίδια έκταση και περιουσία. Οσον αφορά στην αρχιτεκτονική του,ο ναός ο οποίος χρονολογείται περί τα 1148,είτε ανεγέρθη εκ βάθρων, είτε αποτέλεσε επέκταση του προυπαρχοντος ναού (1077) και ανήκει στον τύπο της Τρίκλιτης Βασιλικής με τρούλο. Η σημερινή βασιλική, όπως κατασκευάστηκε περί τα 1831, είναι τρίκλιτη κεραμοσκεπής,απο λαξευτούς λίθους. Στα δεξιά της εισόδου της παρατηρείται δίβολο κωδωνοστάσιο, χαρακτηριστικό της επτανησιακής αρχιτεκτονικής.

Σύμφωνα με τις μελέτες του Αρχαιολόγου Ορλάνδου, η τοιχογραφία της Παναγίας της Οδηγήτριας (τεχνοτροπικός τύπος Παναγίας αριστεροκρατούσας) η οποία σώζεται σήμερα στον ναό, χρονολογείται στα μέσα της υστεροβυζαντινής περίοδου. Το δάπεδο της αποτελείται απο μαρμαροθετήματα του 11ου αιώνα και ο κυρίως χώρος του ναού απο τοιχογραφίες του 19ου. Χαρακτηριστικό της διακόσμησης της βασιλικής της μονής Βαρνάκοβας αποτελεί η ποικιλία των τεχνοτροπικών της τάσεων γεγονός που δικαιολογείται τόσο απο τον αριθμό των επισκευών όσο και των επανεγέρσεων στα θεμέλια της, τις οποίες και επιδέχθηκε. Χωρίς αμφιβολία η διαχρονική ακτινοβολία και δράση της μονής Βαρνάκοβας, δικαιώνει την φήμη της περί ανεκτίμητου θησαυρού και δικαιολογεί τον σεβάσμιο τίτλο της ως η Αγία Λαύρα της Ρούμελης.

ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821

Καθοριστικής σημασίας θεωρείται η συμβολή και η προσφορά της Φωκίδας στον αγώνα της εθνικής απελευθέρωσης του 1821. Αγωνιστές καταγόμενοι απο τα χώματα της, σήκωσαν το λάβαρο της επανάστασης και θυσιάστηκαν για την πολυπόθητη ελευθερία. Δεν θα μπορούσαμε να ξεκινήσουμε την ιστορική διήγηση των γεγονότων χωρίς την αναφορά μας στον Επίσκοπο των Σαλώνων, Ησαία τον κληρικό ο οποίος συμμετείχε στην Φιλική εταιρεία, πέταξε τα άμφια αγωνιζόμενος για την ελευθερία και έπεσε ηρωικά μαχόμενος γι αυτή. Η ελληνική επανάσταση κυρήχθηκε στη Ρούμελη στις 24 Μαρτίου 1821 και ο Ησαίας ευλογησε τα όπλα των Ανδρών του αγωνιστή Πανουργιά στο Μοναστήρι του Προφήτη Ηλία.Η Φωκίδα, υπο τις εντολές των οπλαρχηγών της οργανώθηκε άμεσα απο την αυγή της επανάστασης καθώς η γεωγραφική θέση που κατείχε αποτελούσε στρατηγικής σημασίας πέρασμα. Αναμεσα σε Ηπειρο και Πελοπόννησο, εμποδίζε την διάβαση του εχθρού χάρη στα στενά της Γραβιάς και της Δαυλίδας και των ορών Παρνασσού, Γκιώνας και Βαρδουσίων. Την επομένη της κηρυξης της, η επανάσταση ξεκίνησε στην Λιβαδειά .Στις 27 Μαρτίου τα Σάλωνα βρέθηκαν σε κατάσταση πολιορκίας απο τα παλικαρια. Στις 10 Απριλίου ανήμερα της Κυριακής του Πάσχα έληξε η πολιορκία του κάστρου των Σαλώνων και οι Τούρκοι παραδόθηκαν στη δύναμη του Πανουργιά. Στην μάχη της Αλαμάνας στις 23 Απριλίου 1821 ο Ησαίας πολέμησε κρατώντας τον σταυρό εναντιον των στρατευμάτων του Ομέρ Βρυώνη όπου και επεσε ηρωικά.

Στην μάχη της Αλαμάνας επίσης πληγώθηκε,ο μεγαλος ήρωας του 1821 Αθανάσιος Διάκος ο οποίος την επομένη καταδικάστηκε σε μαρτυρικό θάνατο απο τον Ομέρ Βρυώνη. Στην πρόταση του Βρυώνη να του παραχωρησει θέση αξιωματικού του τούρκικου στρατού ο Αθ. Διάκος αρνήθηκε ηρωικά «Εγω Γραικός γεννήθηκα,Γραικός θενα πεθάνω». Η θυσία του αυτή ενίσχυσε το φρόνημα των αγωνιζόμενων. Η συμβολή του Αθανασίου Διάκου στον αγώνα για την Επανάσταση και ο μαρτυρικός του θάνατος για την ελευθερία συγκινεί όλους τους Ελληνες. Σήμερα, μνημείο τιμά τον μεγαλο ήρωα του 1821 κοντα στην γέφυρα της Αλαμάνας όπου έδωσε την τέλευταία μάχη του και οι προτομές του στέκουν αγέρωχες στην πλατεία της Αρτοτίνας και της Μουσουνίτσας. Προς τιμήν του ήρωα της επανάστασης Αθανασίου Διάκου έχουν θεσπισθεί και τελούνται κάθε χρόνο στον Αθανάσιο Διακο και στην Αρτοτίνα «τα Διάκεια».

Ιστορική νικηφόρα μάχη εναντιον του Ομερ Βρυώνη στο Χάνι της Γραβιάς, έδωσε και ο οπλαρχηγός Οδυσσέας Ανδρούτσος με 120 άνδρες στις 8 Μαιου 1821. Σε αντίθεση με τα έξι παλικάρια του Ανδρούτσου που έπεσαν ηρωικά στη μάχη, τα θύματα των Τουρκων ήταν πολυάριθμα. Η ήττα του Βρυώνη στο Χάνι της Γραβιάς τον συγκλόνισε έντονα και τον ανάγκασε να οπισθοχώρησει στην Ευβοια.Απο τότε το Χανι της Γραβιάς θεωρείται σταθμός στην Απελευθέρωση των Ελλήνων. Αξιόλογη ήταν και η συμβολή του πολεμιστή Γκούρα Ιωάννη, γεννημένου στην Γκουρίστα της Παρνασσίδας, ο οποίος διακρίθηκε για την στρατηγική του ικανότητα.Στην πολιορκία των Σαλώνων στρατολόγησε 700 άνδρες ενώ συμμετείχε και στην νικηφόρα μάχη στο Χάνι της Γραβιάς. Στις 17 Μαΐου 1821,μετά την απελευθέρωση των Σαλώνων, ο τούρκικος στρατός κινήθηκε απειλητικά προς τα Σάλωνα με σκοπό να καταπνίξει την επανάσταση. Στην θέση Αρβανιτοράχη, κοντά στο χωριό Ντρέμισσα, σημερινός Πανουργιάς, με αρχηγό τον Ιωάννη Γκούρα δόθηκε μια νικηφόρα μάχη.Η επιτυχής έκβαση της μάχης αυτής γέμισε αισιοδοξία και ανύψωσε το ηθικό των αγωνιστών για την ελευθερία. Στη μνήμη των Πεσόντων στη μάχη της Ντρέμισσας μάλιστα, η τρίτη Κυριακή του Μαΐου κάθε έτους, αποτελεί θεσμοθετημένη Εορτή.

Ο ήρωας του 1821 με καταγωγή απο τον Άβορο της Δωρίδας, αγωνιστής για την ελευθερία και την δημιουργία του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους,ο Μακρυγιάννης διακρίθηκε στους απελευθερωτικούς αγώνες της Ελλάδας. Το 1820 μυήθηκε στην Φιλική εταιρεία και πήρε μέρος σε πολλές μάχες. Αυτοδίδακτος, με τον ερχομό του Καποδίστρια, διορίσθηκε Γενικός αρχηγός Σπάρτης και το 1829 γραφει τα απομνημονευματα του. «Είμαστε εις το εμείς και όχι εις το εγώ» Με τη φράση του αυτή καθολικοποιεί την επιτυχία της απελευθέρωσης της Ελλάδας και την καθιστά έργο συλλογικό και όχι ατομικό, αποπέμποντας τα παράσιτα του εγωισμου και της φιλαρχίας. Ενα οικουμενικό μήνυμα γνήσιας συνεργασίας και ειρήνευσης προβάλλεται μέσα απο τα λόγια του πολεμιστή του 21’ο οποίος κατάφερε να μαθει γράμματα σε προχωρημένη ηλικία.

Απο την αναφορά μας δεν θα μπορούσαμε να παραλείψουμε τον πολεμιστή Σκαλτσοδήμο απο την Αρτοτίνα Δωρίδος ο οποίος διακρίθηκε για τις νίκες του εναντίον του Δράμαλη στην μάχη της Υπάτης 1822 και στη μάχη στο Χάνι του σκορδά 30/6/1826. Ηρωικά πολέμησε για την ελευθερία και ο οπλαρχηγός Βασίλειος Μαστραπάς με καταγωγή απο το Διακόπι Δωρίδος. Στις 14 Ιουλίου του 1824 δόθηκε μια ακόμη ιστορική μάχη, στην Άμπλιανη. Στην μάχη αυτή,η οποία κατέληξε νικηφόρος για τους αγωνιστές της επανάστασης,αναχαιτίσθηκε ο τούρκικος στρατός και διωκόμενος οριστικά απο τη Δυτική Ελλάδα. Οι τοπικοί σύλλογοι της Φωκίδας και οι θεσμικοί της φορείς τιμούν τους ήρωες της επανάστασης του 1821 και διοργανώνουν ετήσιες εορτές στις οποίες αποδίδουν την ευγνωμοσύνη τους για την αγαθό της Ελευθερίας και τα ιδεώδη της αυτοθυσίας και του ηρωισμού των αγώνων τους τα οποία με περίσσεια αξιοπρέπεια κληρονόμησαν στις επόμενες γενιές.

ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΓΕΡΜΑΝΟΪΤΑΛΙΚΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ

Εξίσου σημαντική είναι η προσφορά της Φωκίδας στην αντίσταση κατα των συνασπισμένων Γερμανοιταλικών δυνάμεων.Στην πλατεία κάθε χωριού της Φωκίδας υψώνεται ηρώο προς τιμήν των αγωνιζομένων εναντίον των κατακτητών στο οποίο αποδίδεται στέφανος την 28η Οκτωβρίου, ημέρα εθνικής επετείου του Ιστορικού ΟΧΙ. Η Φωκίδα αριθμεί πολλά θύματα και καταστροφές κατα την διαρκεια της Γερμανοιταλικής κατοχής.Στις 29 Αυγούστου του 1944 το Λιδωρίκι και τα υπόλοιπα χωριά της Δωρίδας,τα οποία θα αναφέρουμε παρακάτω επλήγησαν απο την πύρινη λαίλαπα των Γερμανών. Ωστόσο,η Δωρίδα μετρά ανθρώπινα θύματα και μεγάλες καταστροφές ήδη από τα δύο προηγούμενα έτη. Πληροφορίες και στοιχεία τα οποία συγκεντρώθηκαν απο το βιβλίο του Επίτιμου Αεροπαγίτου Αθανασίου Μανέτα «Η Αμυγδαλιά στις φλόγες» μαρτυρούν πως το πρωινό η ώρα 8της 20ης Δεκεμβρίου του 1942 το χωριό Αμυγδαλιά εκκενώθηκε και πυρπολήθηκε από τους Ιταλούς κατακτητές. Οι στιγμές που έζησαν οι κάτοικοι οι οποίοι κατάφεραν να βρουν καταφύγιο σε καποιο ορεινό σημείο εκτος του χωριού,ήταν δραματικές καθώς παρατηρούσαν ανήμποροι τις περιουσίες τους να καταστρέφονται. Λίγους μήνες αργότερα στις 20 Δεκεμβρίου 1942, ημέρα Κυριακή οι Ιταλοί δίχως ίχνος οίκτου εισέβαλαν στην Τολοφώνα την οποία και πυρπόλησαν.

Οσο περνούσε η ώρα,το έργο της καταστροφής τους γινόταν και πιο φοβερό. Τα περισσότερα σπίτια τυλίχθηκαν στις φλόγες αμέσως και κάηκαν ολοσχερώς καθότι διέθεταν μεγάλες ποσότητες λαδιού και σιτηρών τα οποία παράγονταν στην περιοχή. Τα χωριά Αιγίτιο ή Στρούζα και η Βραΐλα πυρπολήθηκαν και καταστράφηκαν ολοσχερώς στις 23/ιουλίου 1943. Στο Αιγίτιο μάλιστα οι κατεστραμμένες οικείες υπολογίζονται περίπου στις εκατό. Oι κάτοικοι των χωριών αυτών οδηγήθηκαν πεζοί ως την Αθήνα,όντας όμηροι για έναν περίπου χρόνο. Μετά από έρευνες, υπολογίζονται 180 όμηροι από την Βραΐλα και εκατόν είκοσι ένας από τη Στρούζα. Στις 5 Αυγούστου του 1944 στις Καρούτες ξέσπασε μεγάλη σύγκρουση μεταξύ των Ελληνικών και των Γερμανικών δυνάμεων η οποία επέφερε την ήττα των κατακτητών. Οι Καρούτες μάλιστα πυρπολήθηκαν τέσσερις φορές από τις Γερμανοιταλικές δυνάμεις κατά τη διάρκεια του πολέμου με αποτέλεσμα την ολοσχερή καταστροφή τους. Την ίδια ακριβώς περίοδο, οι κάτοικοι του χωριού Σκαλούλα έζησαν δραματικές στιγμές καθώς το χωριό τους τυλίχθηκε στις φλόγες και καταστράφηκε από τους Γερμανούς. Σημειωτέον πως η Σκαλούλα είχε πυρποληθεί ξανά στις 14 Σεπτεμβρίου του προηγούμενου έτους,από τις Γερμανικές δυνάμεις, οι οποίες είχαν κυκλώσει το χωριό. Κατά τη διάρκεια μεσημβρινών ωρών της 29ης Αυγούστου του 1944 οι Γερμανοί προχώρησαν απειλητικά προς το Λιδωρίκι το οποίο και πυρπόλησαν.Συγκεκριμένα 460 κτίρια καταστράφηκαν ολοσχερώς.Οι περισσότεροι κάτοικοι,για να διασωθούν,κατέφυγαν στα γύρω ορεινά χωριά. Επτά ανήμποροι ηλικιωμένοι παρέμειναν στο Λιδωρίκι, ελπίζοντας σ’ένα ίχνος ανθρωπιάς.

Ωστόσο το μένος των Γερμανών κατακτητών ήταν ανυπέρβλητο. Η επομένη ημέρα, κατά την οποία διετάχθη η απόσυρση των Γερμανικών στρατευμάτων από την περιοχή,έφερε στο φως εκτός από τα εκατοντάδες ερείπια και τους καπνούς των κτιρίων τα οποία εξακολουθούσαν να φλέγονται,το τραγικό θέαμα του αποτρόπαιου εγκλήματος των κατακτητών κατά των επτά ανήμπορων αμάχων ηλικιωμένων. Λίγους μήνες πριν την αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων απο την ελλάδα τα χωριά της Δωρίδας έζησαν την ολοκληρωτική καταστροφή. Η επαρχία της Παρνασσίδας η οποία σήμερα μετονομάστηκε σε Δήμος Δελφών υπέφερε απο τις αλλεπάλληλες επιθέσεις των εισβολέων. Η Αγία Ευθυμία, βομβαρδίστηκε στις 25 Απριλίου 1941 με αποτέλεσμα ο Ναός της Γεννήσεως της Θεοτόκου στο κέντρο του χωριού να υποστει πολλές ζημιές. Η αντίσταση των κατοίκων εξόργιζε τους ιταλούς κατακτητές οι οποίοι έκαψαν το χωριό στις 9 Απριλίου 1943 ενώ τον Αύγουστο του 1944 κάηκε και πάλι, αυτή τη φορά από τους Γερμανούς.Η καταστροφή του χωριού ήταν ολοσχερής καθώς τριακόσιες εξηντα πέντε οικείες καηκαν. Οσοι κατοικοι επέζησαν προσπάθησαν να βρουν σωτηρία στις πλαγιές της Γκιώνας. Με αισθητά μειωμένο πληθυσμό το χωριό ανοικοδομήθηκε ξανά μετά την αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων απο την Ελλάδα.

Στις 10 Απριλίου του 1943 οι γερμανοιταλικές δυνάμεις έκαψαν την Βουνιχώρα και εκτέλεσαν τους κατοίκους της. Ένα ακόμη μαρτυρικό χωριό ο Επτάλοφος ή Αγόριανη όπως ονομάζεται,τον Οκτώβριο του 1943 κάηκε απο τους Γερμανούς. Από τα 184 σπίτια που είχε τότε το χωριό κάηκαν τα 146 ενώ εκτελέστηκαν συνολικά 17 άμαχοι. Το χωριό Καλοσκοπή έζησε κι αυτό την πύρινη λαίλαπα των γερμανών καθώς το Πάσχα του 1944 πυρπολύθηκε δυο φορές μάλιστα. Τέλος να αναφέρουμε και το χωριό Προσήλιο ή Σεγδίτσα το οποίο καταστράφηκε ολοκληρωτικά απο τους κατακτητές στις 26 Οκτωβρίου 1942. Η διάβαση του ολέθρου των γερμανικό-ιταλικών δυνάμεων στα μαρτυρικά αυτά χωριά άφησε σημάδια τόσο στην περιοχή όσο και στους κατοίκους της καθώς δεν είναι λίγοι συμπατριώτες μας εν ζωή οι οποίοι έχουν χάσει γονείς, συγγενείς και περιουσίες στην διάρκεια της Εθνικής Αντίστασης και των θηριωδιών των κατακτητών.

ΝΕΩΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ

Παρα τις δυσκολίες όμως και τις κακουχίες με τις οποίες ήρθαν αντιμέτωποι, οι Φωκιδείς, με αξιοπρέπεια και απλότητα ως γνήσιοι Δωριείς στάθηκαν στα πόδια τους και υπερήφανοι πορεύτηκαν στο μέλλον σεβόμενοι την παράδοση και την κληρονομιά τους. Ανάμεσα στους επιβλητικούς ορεινούς όγκους της Γκιώνας και των Βαρδουσίων σε εναν «Αλπικό παράδεισο» κατασκευάστηκε ενα μεγαλο έργο ύδρευσης της Ελλάδας, η τεχνητή λίμνη του Μόρνου. Τα έργα της κατασκευής του φράγματος διήρκησαν από το 1972 έως το έτος 1979 και η λίμνη χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1981. Η λίμνη του Μόρνου συγκεντρώνει νερό απο τον ποταμό Μόρνο, τους παραποτάμους του και τον ποταμό Ευηνο. Για την κατασκευή της εκκενώθηκε το χωριό Κάλλιο, η Αρχαία Καλλίπολις, και μεταφέρθηκε παραπάνω. Οταν μάλιστα η σταθμη της λίμνης πέφτει κυρίως τους θερινούς μήνες αποκαλύπτονται τα ερείπια του παλαιού οικισμού. Η τεχνητή λίμνη του Μόρνου, η οποία καλύπτει τις ανάγκες ύδρευσης της Αττικής αποτελεί την ένατη μεγαλύτερη τεχνητή λίμνη της Ελλάδας και ένα απο τα μεγαλύτερα υδραγωγία της Ευρώπης με συνολικό μήκος 188 χιλιόμετρα.

Στην εποχή της αλλοτρίωσης του ανθρώπου, της απομάκρυνσης του από την ίδια του τη φύση, η Φωκίδα θέλγει με την μαγευτική ομορφιά του παρθένου τόπου της και την φιλόξενη αγκαλιά των απλών κατοίκων της. Στην καρδιά αυτού του μοναδικά επιβλητικού, τραχύ και γεμάτου βλάστηση τοπίου ο επισκέπτης δύναται να αισθανθεί και πάλι «φυσικός άνθρωπος» και να γίνει ενα με το μπλε του ουρανού και το πράσινο της φύσης.

Kοιτίδα πολιτισμού της αρχαιότητας, περήφανη για την Δωρική της καταγωγή,τιμημένη απο τους ήρωες της,

η Φωκίδα ζει, αναπνέει, πορεύεται στους αιώνες

χάρη στο αποτύπωμα του μελανιού της πένας όλων μας στο «Χρονικό» του σφυγμού της.

Άλλωστε «Ουδέν αρ’ ην Φίλτερον άλλο Πατρίς»

Τίποτα πιο αγαπητό στον άνθρωπο από την ίδια του την πατρίδα.

Θεόγνις,Ποιητής 6ου π.Χ. αιώνα.

Η Επανάσταση του 1821 στη Φωκίδα

Αθανάσιος Διάκος.

Αγωνιστές καταγόμενοι απο τα χώματα της, σήκωσαν το λάβαρο της επανάστασης και θυσιάστηκαν για την πολυπόθητη ελευθερία. Δεν θα μπορούσαμε να ξεκινήσουμε την ιστορική διήγηση των γεγονότων χωρίς την αναφορά μας στον Επίσκοπο των Σαλώνων, Ησαία τον κληρικό ο οποίος συμμετείχε στην Φιλική εταιρεία, πέταξε τα άμφια αγωνιζόμενος για την ελευθερία και έπεσε ηρωικά μαχόμενος γι αυτή. Η ελληνική επανάσταση κυρήχθηκε στη Ρούμελη στις 24 Μαρτίου 1821 και ο Ησαίας ευλογησε τα όπλα των Ανδρών του αγωνιστή Πανουργιά στο Μοναστήρι του Προφήτη Ηλία.Η Φωκίδα, υπο τις εντολές των οπλαρχηγών της οργανώθηκε άμεσα απο την αυγή της επανάστασης καθώς η γεωγραφική θέση που κατείχε αποτελούσε στρατηγικής σημασίας πέρασμα. Αναμεσα σε Ηπειρο και Πελοπόννησο, εμποδίζε την διάβαση του εχθρού χάρη στα στενά της Γραβιάς και της Δαυλίδας και των ορών Παρνασσού, Γκιώνας και Βαρδουσίων. Την επομένη της κηρυξης της, η επανάσταση ξεκίνησε στην Λιβαδειά .Στις 27 Μαρτίου τα Σάλωνα βρέθηκαν σε κατάσταση πολιορκίας απο τα παλικαρια. Στις 10 Απριλίου ανήμερα της Κυριακής του Πάσχα έληξε η πολιορκία του κάστρου των Σαλώνων και οι Τούρκοι παραδόθηκαν στη δύναμη του Πανουργιά. Στην μάχη της Αλαμάνας στις 23 Απριλίου 1821 ο Ησαίας πολέμησε κρατώντας τον σταυρό εναντιον των στρατευμάτων του Ομέρ Βρυώνη όπου και επεσε ηρωικά.

Στην μάχη της Αλαμάνας επίσης πληγώθηκε,ο μεγαλος ήρωας του 1821 Αθανάσιος Διάκος ο οποίος την επομένη καταδικάστηκε σε μαρτυρικό θάνατο απο τον Ομέρ Βρυώνη. Στην πρόταση του Βρυώνη να του παραχωρησει θέση αξιωματικού του τούρκικου στρατού ο Αθ. Διάκος αρνήθηκε ηρωικά «Εγω Γραικός γεννήθηκα,Γραικός θενα πεθάνω». Η θυσία του αυτή ενίσχυσε το φρόνημα των αγωνιζόμενων. Η συμβολή του Αθανασίου Διάκου στον αγώνα για την Επανάσταση και ο μαρτυρικός του θάνατος για την ελευθερία συγκινεί όλους τους Ελληνες. Σήμερα, μνημείο τιμά τον μεγαλο ήρωα του 1821 κοντα στην γέφυρα της Αλαμάνας όπου έδωσε την τέλευταία μάχη του και οι προτομές του στέκουν αγέρωχες στην πλατεία της Αρτοτίνας και της Μουσουνίτσας. Προς τιμήν του ήρωα της επανάστασης Αθανασίου Διάκου έχουν θεσπισθεί και τελούνται κάθε χρόνο στον Αθανάσιο Διακο και στην Αρτοτίνα «τα Διάκεια».

Ιστορική νικηφόρα μάχη εναντιον του Ομερ Βρυώνη στο Χάνι της Γραβιάς, έδωσε και ο οπλαρχηγός Οδυσσέας Ανδρούτσος με 120 άνδρες στις 8 Μαιου 1821. Σε αντίθεση με τα έξι παλικάρια του Ανδρούτσου που έπεσαν ηρωικά στη μάχη, τα θύματα των Τουρκων ήταν πολυάριθμα. Η ήττα του Βρυώνη στο Χάνι της Γραβιάς τον συγκλόνισε έντονα και τον ανάγκασε να οπισθοχώρησει στην Ευβοια.Απο τότε το Χανι της Γραβιάς θεωρείται σταθμός στην Απελευθέρωση των Ελλήνων. Αξιόλογη ήταν και η συμβολή του πολεμιστή Γκούρα Ιωάννη, γεννημένου στην Γκουρίστα της Παρνασσίδας, ο οποίος διακρίθηκε για την στρατηγική του ικανότητα.Στην πολιορκία των Σαλώνων στρατολόγησε 700 άνδρες ενώ συμμετείχε και στην νικηφόρα μάχη στο Χάνι της Γραβιάς. Στις 17 Μαΐου 1821,μετά την απελευθέρωση των Σαλώνων, ο τούρκικος στρατός κινήθηκε απειλητικά προς τα Σάλωνα με σκοπό να καταπνίξει την επανάσταση. Στην θέση Αρβανιτοράχη, κοντά στο χωριό Ντρέμισσα, σημερινός Πανουργιάς, με αρχηγό τον Ιωάννη Γκούρα δόθηκε μια νικηφόρα μάχη.Η επιτυχής έκβαση της μάχης αυτής γέμισε αισιοδοξία και ανύψωσε το ηθικό των αγωνιστών για την ελευθερία. Στη μνήμη των Πεσόντων στη μάχη της Ντρέμισσας μάλιστα, η τρίτη Κυριακή του Μαΐου κάθε έτους, αποτελεί θεσμοθετημένη Εορτή.

Ο ήρωας του 1821 με καταγωγή απο τον Άβορο της Δωρίδας, αγωνιστής για την ελευθερία και την δημιουργία του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους,ο Μακρυγιάννης διακρίθηκε στους απελευθερωτικούς αγώνες της Ελλάδας. Το 1820 μυήθηκε στην Φιλική εταιρεία και πήρε μέρος σε πολλές μάχες. Αυτοδίδακτος, με τον ερχομό του Καποδίστρια, διορίσθηκε Γενικός αρχηγός Σπάρτης και το 1829 γραφει τα απομνημονευματα του. «Είμαστε εις το εμείς και όχι εις το εγώ» Με τη φράση του αυτή καθολικοποιεί την επιτυχία της απελευθέρωσης της Ελλάδας και την καθιστά έργο συλλογικό και όχι ατομικό, αποπέμποντας τα παράσιτα του εγωισμου και της φιλαρχίας. Ενα οικουμενικό μήνυμα γνήσιας συνεργασίας και ειρήνευσης προβάλλεται μέσα απο τα λόγια του πολεμιστή του 21’ο οποίος κατάφερε να μαθει γράμματα σε προχωρημένη ηλικία.

Απο την αναφορά μας δεν θα μπορούσαμε να παραλείψουμε τον πολεμιστή Σκαλτσοδήμο απο την Αρτοτίνα Δωρίδος ο οποίος διακρίθηκε για τις νίκες του εναντίον του Δράμαλη στην μάχη της Υπάτης 1822 και στη μάχη στο Χάνι του σκορδά 30/6/1826. Ηρωικά πολέμησε για την ελευθερία και ο οπλαρχηγός Βασίλειος Μαστραπάς με καταγωγή απο το Διακόπι Δωρίδος. Στις 14 Ιουλίου του 1824 δόθηκε μια ακόμη ιστορική μάχη, στην Άμπλιανη. Στην μάχη αυτή,η οποία κατέληξε νικηφόρος για τους αγωνιστές της επανάστασης,αναχαιτίσθηκε ο τούρκικος στρατός και διωκόμενος οριστικά απο τη Δυτική Ελλάδα. Οι τοπικοί σύλλογοι της Φωκίδας και οι θεσμικοί της φορείς τιμούν τους ήρωες της επανάστασης του 1821 και διοργανώνουν ετήσιες εορτές στις οποίες αποδίδουν την ευγνωμοσύνη τους για την αγαθό της Ελευθερίας και τα ιδεώδη της αυτοθυσίας και του ηρωισμού των αγώνων τους τα οποία με περίσσεια αξιοπρέπεια κληρονόμησαν στις επόμενες γενιές.

Διονύσιος Σολωμός

Οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι

Άκρα του τάφου σιωπή στον κάμπο βασιλεύει·

λαλεί πουλί, παίρνει σπυρί, κι η μάνα το ζηλεύει.

Τα μάτια η πείνα εμαύρισε· στα μάτια η μάνα μνέει·

στέκει ο Σουλιώτης ο καλός παράμερα καί κλαίει:

«Έρμο τουφέκι σκοτεινό, τι σ’ έχω γω στο χέρι;

οπού συ μού ΄γινες βαρύ κι ο Αγαρηνός το ξέρει».

II

Ο Απρίλης με τον Έρωτα χορεύουν καί γελούνε,

κι όσ’ άνθια βγαίνουν και καρποί τόσ’ άρματα σε κλειούνε.

……………………………………………………………………..

ΙΕΡΗ ΠΟΛΗ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ

(ποίημα: Καημοί της Λιμνοθάλασσας – Κώστας Παλαμάς)

ΜΙΑ ΠΙΚΡΑ

Τα πρώτα μου χρόνια τ΄αξέχαστα τάζησα
κοντά στ΄ακρογιάλι
στη θάλασσα εκεί τη ρηχή και την ήρεμη
στη θάλασσα εκεί την πλατειά, τη μεγάλη.
Και κάθε φορά που μπροστά μου η πρωτάνθιστη
ζωούλα προβάλλει,
και βλέπω τα ονείρατα κι΄ακούω τα μιλήματα
των πρώτων μου χρόνων κοντά στ΄ακρογιάλι,
στενάζει, καρδιά μου, το ίδιο αναστέναγμα.
Να ζούσα και πάλι.
Στη θάλασσα εκεί τη ρηχή και την ήρεμη,
στη θάλασσα εκεί τη πλατειά, τη μεγάλη.
Μια μάνα είν’ η μοίρα μου μια μάνα είν΄η χάρη μου,
δεν γνώρισα κι άλλη.
Μια θάλασσα μέσα μου σα λίμνη γλυκόστρωτη
και σαν ωκεανός ανοιχτή και μεγάλη.
Και να !! μες στον ύπνο μου την ΄ρφερε τόνειρο
κοντά μου και πάλι.
τη θάλασσα εκεί τη ρηχή και την ήρεμη
τη θάλασσα εκεί την πλατειά,τη μεγάλη.
Κι εμέ, τρισαλίμονο, μια πίκρα με πίκρανε,
μια πίκρα μεγάλη,
και δε μου τη γλύκανες, πανώριο ξαγναντεμα
της πρώτης λαχτάρας μου, καλό μου ακρογιάλι.
Ποια τάχα φουρτούνα φουρτούνιαζε μέσα μου
και πια ανεμοζάλη,
που δεν μου την κοίμιζες και δεν την ανάπαυες,
πανώριο ξαγνάντεμα, κοντά στ΄ακρογιάλι.
Μια πίκρα είν΄αμίλητη, μια πίκρα είν΄ανεξήγητη,
μια πίκρα μεγάλη,
η πίκρα που είν΄άσβεστη και μες τον παράδεισο
των πρώτων μας χρόνων κοντά στ΄ακρογιάλι.

Η ΣΦΑΓΗ ΤΟΥ ΔΙΣΤΟΥΜΟΥ 10 Ιουνίου 1944
Σφαγή του Διστόμου

(10η Ιουνίου 1944) Καθοριστική καμπή στην ιστορική διαδρομή του Διστόμου η αποφράς εκείνη ημέρα.

Για τη σφαγή του Διστόμου γράφτηκαν αρκετά βιβλία και θα γραφτούν ακόμα πολλά.

Η προσέγγισή μας θα ήταν ελλειπής αν στηριζόταν αποκλειστικά σε κάποιο ή σε κάποια από αυτά. Προτιμήσαμε την αφηγηματική, παραστατική και συνάμα βασισμένη στα κεντρικά γεγονότα, προσέγγιση του παρακάτω υλικού που είναι αποσπάσματα από το κείμενο που συνέγραψε ο Διστομίτης Στάθης Σταθάς, με την ευκαιρία κυκλοφορίας τριπτύχου για τα πενηντάχρονα της σφαγής του Διστόμου, το 1994.

ΙΣΤΟΡΙΚΟ -Σάββατο 10 Ιουνίου 1944.

Τα νέα από το μέτωπο ήταν καλά.
Ξημέρωνε μια ακόμα μέρα εργασίας και ελπίδας. Η μέρα της λευτεριάς και της ειρήνης κοντοζύγωνε. Τέσσερις μέρες πρίν, στις 6 Ιουνίου, οι σύμμαχοι είχαν αποβιβαστεί στη Νορμανδία. Οι Γερμανοί κατακτητές βλέπονιας να φτάνει το τέλος της αυτοκρατορίας τους καταλαμβάνονται από αμόκ καταστροφής. Βγάζουν διαταγές γενοκτονίας.
“Ένας Γερμανός σκοτωμένος – πενήντα Ελληνες, δέκα Γερμανοί – ένα χωριό”
Ήθελαν να τρομοκρατήσουν τους κατοίκους ώστε να πάψουν να ενισχύουν τις οργανωμένες ανταρτικές ομάδες που δρούσαν στην περιοχή. Έτσι στα πλαίσια των εκκαθαριστικών επιχειρήσεων εκείνο το φοβερό πρωϊνό μια φάλαγγα επτά αυτοκινήτων με γερμανούς στρατιώτες (2ος λόχος του 2ου τάγματος του 7ου Συντάγματος της 1ης Μεραρχίας των Ες – Ες με έδρα την Λιβαδειά), ξεκίνησε από τη Λιβαδειά με κατεύθυνση προς το Δίστομο. Από αυτά τα δύο πρώτα που προπορεύονταν αρκετά, ήταν Ελληνικά επιταγμένα, γεμάτα με Γερμανούς στρατιώτες ντυμένους μαυραγορίτες. Αυτοί θα πρωτοκτυπούσαν τους αντάρτες που ανύποπτοι θα πλησίαζαν τα αυτοκίνητα και θα ενισχύονταν από τη δύναμη που θα ακολουθούσε.
Από τον Καρακόλιθο και μετά σκορπούν το θάνατο. Σκοτώνουν πέντε και συλλαμβάνουν σαν ομήρους δώδεκα αγρότες ενώ θέριζαν."
Τα ιστορικά δρώμενα σύμφωνα με τις μέχρι τώρα διασταυρωμένες πληροφορίες έχουν ως εξής:

Στη διασταύρωση Διστόμου – Αράχωβας συναντιούνται με άλλα 60 αυτοκίνητα γεμάτα Γερμανους στρατιώτες που έρχονταν από την Άμφισσα με κατεύθυνση προς το Δίστομο.

Μπαίνουν στο Δίστομο αφολυ ανταλάσουν και διασταυρώνουν τις πληροφορίες τους. Οι κάτοικοι είναι ανυποψίαστοι. Βλέποντας όμως τους ομήρους ανησυχούν. Η φάλαγγα ήταν πρωτόφαντα μεγάλη. O επικεφαλής των Γερμανών, δε δέχεται τη συνάντηση που ζητούν ο Πρόεδρος της κοινότητας, Χαράλαμπος Κίνιας και ο παπάς τον χωριού Σωτήρης Ζήσης από τους οποίους και παλιότερα ζητούσε πληροφορίες για τις κινήσεις των ανταρτών στην περιοχή αλλά δεν μπορούσε να αποσπάσει πληροφορίες.

Στη συνέχεια τοποθετούνται στα υψώματα γύρω απο το χωριό φυλάκια για τον έλεγχο και εκφοβισμό ενώ ανακοινώνουν ότι όποιος δεν κλειστεί στα σπίτι του και φύγει θα θεωρηθεί αντάρτης και θα εκτελείται επί τόπου.

Κατορθώνουν με διάφορους εκφοβισμούς και τους πράκτορές τους και συγκεντρώνουν πληροφορίες ότι στο κοντινό Στείρι κινούνται οι αντάρτες της περιοχής και ένα τμήμα της αυτοκινητοπομπής μαζί με τους “μαυραγορίτες” ξεκινά για το Στείρι. Λίγο πρίν από το Στείρι πέφτουν σε ενέδρα των ανταρτών που στρατοπέδευαν στην περιοχή και ενημερώθηκαν για την έλευση των Ναζιστικών δυνάμεων στην περιοχή.

Ακολουθεί μάχη και σκοτώνονται ο Έλληνας οδηγός του προπορευόμενου πολιτικού οχήματος και τραυματίζεται ο βαθμοφόρος Τεο. Μετά από σχετικά σύντομη μάχη με ακαθόριστες απώλειες εκατέρωθεν, η πομπή επιστρέφει στο Δίστομο και εκεί ο Τεό αποβιώνει. Έξαλλος ο επικεφαλής λοχαγός Λάουτενμπαχ, αναλαμβάνει την επιχείρηση αντιποίνων και σύσσωμη η δύναμη των Ναζιτικών δυνάμεων επιπίπτει επί των αμάχων κατοίκων του χωριού, εκτελώντας την διαταγή της πλήρους εξόντωσης.

Σφαγή

Κι εδώ αρχίζει η τραγωδία του Διστόμου.

Οι κάτοικοι, όσοι δεν κατάφεραν να διαφύγουν νωρίτερα από το Διάσκελο, τη μόνη αφύλακτη διάβαση, κλείνονται έντρομοι στα σπίτια τους.
Τους έρημους δρόμους του χωριου διατρέχουν εξαγριωμένοι στρατιώτες με εφ’ όπλου λόγχη.
Μπαίνουν στα σπίτια, σκοτώνουν, καίνε, σφάζουν ότι βρίσκουν στο διάβα τους. Γέροι, γριές, γυναίκες ακόμα και βρέφη λίγων ημερών πέρασαν από τον ίδιο τρομακτικό Γολγοθά. Γίδια, πρόβατα, άλογα, σκυλιά… ότι ζωντανό κινείται, εξολοθρεύεται.

“Απαίσιοι ακούγονται οι θρήνοι και οι οιμωγές αυτών που ξεψυχούν. Νέοι Ηρώδεις οι εκπολιτιστές του Χίτλερ μακελεύουν τα παιδάκια του Διστόμου.”

επιγραμμα

Ο Στάθης Σταθάς συνεχίζει
" Στο Δίστομο έγιναν αυτά. Θα γίνονταν κι άλλα. Μα ήρθε η νύχτα και οι δολοφόνοι φοβήθηκαν και έφυγαν.
Τώρα στο χωριό απλώνεται η γαλήνη του Νεκροταφείου για πολλή ώρα. Μα σιγά – σιγά ξύπνησε το Δίστομο. Και τότε ακούστηκαν οι θρήνοι των παιδιών που έρημα κλαίγαν τους γονείς τους και οι γόοι των γερόντων.
Ακούγονταν ακόμη και κάποια παράξενα γέλια και τραγούδια αυτών που παρεφρόνησαν, μπροστά στη φρίκη που έζησαν.

Μέσα στη νύχτα μικρά παιδιά πήραν τους σκοτεινούς δρόμους προσπαθώντας να φτάσουν στα κοντινά χωριά. ’Ενα καραβάνι παιδιών που γύρευε ένα ανθρώπινο χέρι για να σκουπίσει τα δάκρυα από τα μουτράκια τους και να δώσει απάντηση στο ερωτηματικό: Γιατί τους σκότωσαν;"
“Οι βιαιότητες συνεχίστηκαν τις επόμενες ημέρες με ιδιαίτερη αγριότητα όπου οι Χιτλερικοί πλιατσικολόγησαν ότι είχε απομείνει όρθιο. Στις 26 Ιουνίου επανέρχονται με αποκορύφωμα τον ομαδικό βιασμό μιάς 50χρονης τυφλής και πνευματικά ανάπηρης γυναίκας αφού την χτυπούν στο πρόσωπο με τον υποκόπανο σπάζοντάς της τα δόντια και αναίσθητη όπως είναι, ξεσπούν επάνω της, το βρώμικο σαρκικό πάθος τους”.

Ο Στάθης Σταθάς συνεχίζει:
“Αποτελεί κατάπτυστο γεγονός για τον πολιτισμό εκείνων που φιλοδόξησαν να κυβερνήσουν τον κόσμο και που κατέδειξε ότι ο μέχρι σήμερα πολιτισμός καμμιά εν γένει επίδραση δεν είχε στις εγκληματικές ψυχές τους” (Νυρεμβέργη).

Μετά τον πόλεμο και την ήττα των Γερμανών, ο Διοικητής των Γερμανικών δυνάμεων που διέπραξαν το πανανθρώπινο έγκλημα του Διστόμου Χάνς Ζάμπελ συνελήφθη στο Παρίσι και εκδόθηκε από τις Γαλλικές αρχές στην Ελλάδα, ενώ όμως ήταν προφυλακισμένος και επρόκειτο να προσαχθεί σε δίκη ζητήθηκε απο την Κυβέρνηση της τοτε Δ. Γερμανίας και εστάλη σ’ αυτή, όπου σύμφωνα με πληροφορίες παραμένει σήμερα ελεύθερος."

Η διερεύνηση και ο εμπλουτισμός των γεγονότων και των στοιχείων της σφαγής είναι υπόθεση της παγκόσμιας κοινότητας και του κάθε ελεύθερα σκεπτόμενου πολίτη. Ήδη διάφοροι ερευνητές και ιδιαίτερα Γερμανοί, όπως ο ιστορικός Ντίτερ Μπέγκεμαν, Dieter Begemann, κυκλοφορούν νέα στοιχεία για την σφαγή του Διστόμου.
Σύμφωνα με αυτά, η μονάδα που ανέλαβε την απάνθρωπη αυτή επιχείρηση ήταν η 4η Μεραρχία Τεθωρακισμένων(PANZER) Γρεναδιέρων της Αστυνομίας των S.S. O Tεό που αναφέρεται ως αξιωματικός, πιθανότατα ήταν ο διερμηνέας τους και διερευνάται και η Ελληνική καταγωγή του.

Στο βιβλίο που αναμένεται να κυκλοφορήσει σύντομα, αναφέρεται ότι ο άνθρωπος που έδωσε τη διαταγή για την εκτέλεση των συμπατριωτών μας, ήταν ο εικονιζόμενος Φριτς Λάουτενμπαχ που τον παρουσιάσαμε σε παγκόσμια αποκλειστικότητα, στις 15/5/2001, καθώς η είδηση αυτή ήρθε τότε στην κατοχή μας.

Αναμένοντας σχετικές επιβεβαιώσεις και σχόλια, διαβάσαμε σχετικό άρθρο από την αρθρογράφο Δέσποινα Κωνσταντινάκου του ΠΟΛΕΜΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ, σε έκδοση της 29/1/2003, που επιβεβαιώνει το γεγονός.

Παράλληλα για τους μελετητές της ιστορίας παραπέμπουμε σε βιβλία που εκδόθηκαν με βάση τα γεγονότα του Διστόμου.

Να ζεστάνουμε τις πέτρες στις πλαγιές του Διστόμου – Καίτη Μανωλοπούλου – Εκδόσεις Βεργίνα -Χορηγία Δήμου Διστόμου – 2004 (Λαογραφικό – Ειδικό κεφάλαιο Μαρτυριών Σφαγής )

Χαρακτηριστικό επίσης είναι και το ειδικό αφιέρωμα του περιοδικού "ΕΜΒΟΛΙΜΟΝ τεύχος 21-22, Ιούνιος 1995 – Άσπρα Σπίτια, έκτακτη έκδοση (2009) εκτός σειράς, του περιοδικού "ΕΜΒΟΛΙΜΟΝ, με δημοσιεύσεις του τύπου της εποχής
Η Μαρία Παντίσκα – Μίχα, απεβίωσε στις 12/3/2009 σε ηλικία 84 ετών. Ετάφη στο Δίστομο σε μια σεμνή τελετή που τίποτα δε μαρτυρούσε τη τεράστια συμβολική σημασία της σεπτής αυτής μορφής που απεικόνισε σε μια φωτογραφία τον απίστευτο πόνο που πέρασε η περιοχή μας, με τον αινιγματικό λυγμό που δεν έφυγε ποτέ από τα χείλη της.

To Ολοκαύτωμα

“…Στις 10 Ιουνίου 1944 ο τόπος μας γνώρισε μία από τις αγριότερες σφαγές που έγιναν ποτέ στον κοσμο. Διακόσιοι δεκαοκτώ συμπολίτες μας θανατώθηκαν απο τους Ναζί του Χίτλερ χωρίς να μάθουν ποτέ το γιατί.
Ανάμεσα σ’αυτούς ανήμποροι γέροι, έγκυες γυναίκες, αβάπτιστα μωρά πρόσφεραν το αίμα τους για τη λευτεριά της πατρίδας μας, την ειρήνη, τον πολιτισμό. "

Σάββατο 10 Ιουνίου 1944
Τα νέα από το μέτωπο ήταν καλά.
Ξημέρωνε μια ακόμα μέρα εργασίας και ελπίδας. Η μέρα της λευτεριάς και της ειρήνης κοντοζύγωνε. Τέσσερις μέρες πρίν, στις 6 Ιουνίου, οι σύμμαχοι είχαν αποβιβαστεί στη Νορμανδία. Οι Γερμανοί κατακτητές βλέπονιας να φτάνει το τέλος της αυτοκρατορίας τους καταλαμβάνονται από αμόκ καταστροφής. Βγάζουν διαταγές γενοκτονίας.

“Ένας Γερμανός σκοτωμένος – πενήντα Ελληνες, δέκα Γερμανοί – ένα χωριό”

Ήθελαν να τρομοκρατήσουν τους κατοίκους ώστε να πάψουν να ενισχύουν τις οργανωμένες ανταρτικές ομάδες που δρούσαν στην περιοχή.Έτσι στα πλαίσια των εκκαθαριστικών επιχειρήσεων εκείνο το φοβερό πρωϊνό μια φάλαγγα επτά αυτοκινήτων με γερμανούς στρατιώτες (2ος λόχος του 2ου τάγματος του 7ου Συντάγματος της 1ης Μεραρχίας των Ες – Ες με έδρα την Λιβαδειά), ξεκίνησε από τη Λιβαδειά με κατεύθυνση προς το Δίστομο. Από αυτά τα δύο πρώτα που προπορεύονταν αρκετά, ήταν Ελληνικά επιταγμένα, γεμάτα με Γερμανούς στρατιώτες ντυμένους μαυραγορίτες. Αυτοί θα πρωτοκτυπούσαν τους αντάρτες που ανύποπτοι θα πλησίαζαν τα αυτοκίνητα και θα ενισχύονταν από τη δύναμη που θα ακολουθούσε.

Από τον Καρακόλιθο και μετά σκορπούν το θάνατο. Σκοτώνουν πέντε και συλλαμβάνουν σαν ομήρους δώδεκα αγρότες ενώ θέριζαν.

Στη διασταύρωση Διστόμου – Αράχωβας συναντιούνται με άλλα 60 αυτοκίνητα γεμάτα Γερμανους στρατιώτες που έρχονταν από την Άμφισσα με κατεύθυνση προς το Δίστομο.

Μπαίνουν στο Δίστομο. Οι κάτοικοι είναι ανυποψίαστοι. Βλέποντας όμως τους ομήρους ανησυχούν. Η φάλαγγα ήταν πρωτόφαντα μεγάλη. O επικεφαλής καλεί τον Πρόεδρο και τον παπά τον χωριού από τους οποίους ζητά πληροφορίες για τις κινήσεις των ανταρτών στην περιοχή. Μη μπορώντας να μάθουν, αφού τοποθέτησαν στα υψώματα γύρω απο το χωριό φυλάκια για τον έλεγχο και εκφοβισμό, επιδίδονται σε λεηλασίες.

Το μεσημέρι τα δύο επιταγμένα Ελληνικά αυτοκίνητα με τους μεταμφιεσμένους Γερμανούς στρατιώτες κατευθύνθηκαν προς τον ’Οσιο Λουκά. Λίγο πριν απο το χωριό Στείρι δέχθηκαν επίθεση από τμήμα ανταρτών του ΕΛΑΣ (11ος λόχος του 3ου τάγματος, του 34ου συντάγματος), που είχε στήσει ενέδρα. Η μάχη ήταν σκληρή και κράτησε δύο ώρες περίπου. Το αντάρτικο τμήμα υποχώρησε μπροστά στον όγκο των Γερμανικών δυνάμεων που μόλις άκουσε πυροβολισμούς έφτασε στο Δίστομο. Οι απώλειες όμως των Γερμανών ήταν μεγάλες. Απο τα δύο πρώτα αυτοκίνητα σώθηκαν ένας στρατιώτης και ένας οδηγός. Σκοτώθηκαν 40 Γερμανοί. στρατιώτες περίπου. Ο επικεφαλής αξιωματικός Τεο, τραυματίζεται βαριά και λίγο αργότερα στο Δίστομο ξεψυχά.
’Υστερα απο τη συμπλοκή η Γερμανική φάλαγγα επέστρεψε στο Δίστομο. Αμέσως εκτελεί τους 12 ομήρους μπροστά στο Δημoτικό Σχολείο.

Κι εδώ αρχίζει η τραγωδία του Διστόμου. Οι κάτοικοι, όσοι δεν κατάφεραν να διαφύγουν νωρίτερα από το Διάσκελο, τη μόνη αφύλακτη διάβαση, κλείνονται έντρομοι στα σπίτια τους.Τους έρημους δρόμους του χωριου διατρέχουν εξαγριωμένοι στρατιώτες με εφ’ όπλου λόγχη. Μπαίνουν στα σπίτια, σκοτώνουν, καίνε, σφάζουν και βιάζουν.

Γυναίκες, άνδρες, παιδιά, γέροι, γριές ακόμα και βρέφη λίγων ημερών πέρασαν από τον ίδιο τρομακτικό Γολγοθά. Απαίσιοι ακούγονται οι θρήνοι και οι οιμωγές αυτών που ξεψυχουν. Νέοι Ηρώδεις οι εκπολιτιστές του Χίτλερ μακελεύουν τα παιδάκια του Διστόμου.

Στο Δίστομο έγιναν αυτά. Θα γίνονταν κι άλλα. Μα ήρθε η νύχτα και οι δολοφόνοι φοβήθηκαν και έφυγαν. Τώρα στο χωριό απλώνεται η γαλήνη του Νεκροταφείου για πολλή ώρα.Μα σιγά – σιγά ξύπνησε το Δίστομο. Και τότε ακούστηκαν οι θρήνοι των παιδιών που έρημα κλαίγαν τους γονείς τους και οι γόοι των γερόντων. Ακούγονταν ακόμη και κάποια παράξενα γέλια και τραγούδια αυτών που παρεφρόνησαν, μπροστά στη φρίκη που έζησαν.

Μέσα στη νύχτα μικρά παιδιά πήραν τους σκοτεινούς δρόμους προσπαθώντας να φτάσουν στα κοντινά χωριά. ’Ενα καραβάνι παιδιών που γύρευε ένα ανθρώπινο χέρι για να σκουπίσει τα δάκρυα από τα μουτράκια τους και να δώσει απάντηση στο ερωτηματικό: Γιατί τους σκότωσαν;"

Μετά τον πόλεμο και την ήττα των Γερμανών ο Διοικητής των Γερμανικών δυνάμεων που διέπραξαν το πανανθρώπινο έγκλημα του Διστόμου Χάνς Ζάμπελ συνελήφθη στο Παρίσι και εκδόθηκε από τις Γαλλικές αρχές στην Ελλάδα, ενώ όμως ήταν προφυλακισμένος και επρόκειτο να προσαχθεί σε δίκη ζητήθηκε απο την Κυβέρνηση της τότε Δ. Γερμανίας και εστάλη σ’ αυτή, όπου σύμφωνα με πληροφορίες παραμένει σήμερα ελεύθερος." ΔΙΣΤΟΜΟ 1994

Η διερεύνηση και ο εμπλουτισμός των γεγονότων και των στοιχείων της σφαγής είναι υπόθεση της παγκόσμιας κοινότητας και του κάθε ελεύθερα σκεπτόμενου πολίτη. Ήδη διάφοροι ερευνητές και ιδιαίτερα Γερμανοί, όπως ο ιστορικός Ντίτερ Μπέγκεμαν, Dieter Begemann, κυκλοφορούν νέα στοιχεία για την σφαγή του Διστόμου.
Σύμφωνα με αυτά, η μονάδα που ανέλαβε την απάνθρωπη αυτή επιχείρηση ήταν η 4η Μεραρχία Τεθωρακισμένων(PANZER) Γρεναδιέρων της Αστυνομίας των S.S. O Tεό που αναφέρεται ως αξιωματικός, πιθανότατα ήταν ο διερμηνέας τους και διερευνάται και η Ελληνική καταγωγή του.

Στο βιβλίο που αναμένεται να κυκλοφορήσει σύντομα, αναφέρεται ότι ο άνθρωπος που έδωσε τη διαταγή για την εκτέλεση των συμπατριωτών μας, ήταν ο εικονιζόμενος Φριτς Λάουτενμπαχ που τον παρουσιάζουμε σε παγκόσμια αποκλειστικότητα, καθώς η είδηση αυτή ήρθε πρόσφατα στην κατοχή μας.

Το Δίστομο Σήμερα
Το 2003 βρίσκει το Δίστομο ανασυνταγμένο και έτοιμο να ανταποκριθεί στο κάλεσμα και στην πρόκληση των νέων συνθηκών.
Μαζί με το Στείρι, τους γύρω οικισμούς του και ιδιαίτερο στόχο την ανάπτυξη της παραλίας του και του ιστορικού τουρισμού του είναι έτοιμο να πρωτοστατήσει σε σύγχρονες και πρωτοπόρες ειρηνικές και πολιτιστικές πρωτοβουλίες, ταυτόχρονα με τη διάδοση του παραδοσιακού και οικολογικού τρόπου ανάπτυξης και σκέψης.

Παράλληλα με την ανάπτυξή του και άμεσα συνδεδεμένο με την ιστορία του, διεκδικεί σημαντική αποζημίωση για τα θύματά του. Ο Θηβαίος δικηγόρος Ιωάννης Σταμούλης, πρώην Νομάρχης Βοιωτίας, αναπτύσσει τα δίκαια επιχειρήματα του Διστομίτικου λαού που έχει προσφύγει στο Διεθνές Δικαστήριο για τη δικαίωση και την καταβολή πολεμικής αποζημίωσης των πλέον των 200 οικογενειών που επλήγησαν από την θηριωδία των Ναζιστών στις 10 Ιουνίου 1944.

ΓΕΦΥΡΑ ΡΙΟΥ-ΑΝΤΙΡΡΙΟΥ
Ένα Μεγάλο Όραμα

Έχουν περάσει περισσότερα από εκατό χρόνια από τη στιγμή που ο τότε Πρωθυπουργός της Ελλάδας, Χαρίλαος Τρικούπης, οραματίστηκε τη γεφύρωση των τριών χιλιομέτρων που χωρίζουν το Ρίο από το Αντίρριο.

Το 2004, το μεγαλόπνοο αυτό όραμα έγινε πραγματικότητα.
Η Γέφυρα Ρίου-Αντιρίου αποτελεί ορόσημο της Ελλάδας του 21ου αιώνα, ενώ ήταν προορισμένη να αλλάξει την καθημερινότητα μέρους των κατοίκων της χώρας.

Το ιστορικό του Έργου
Το 1880, ο Χαρίλαος Τρικούπης εξελέγη Πρωθυπουργός της Ελλάδας.
Γεννημένος στο Μεσολόγγι, πρωτεύουσα του νομού Αιτωλοακαρνανίας (στον οποίο ανήκει και το Αντίρριο), οραματίστηκε την ένωση της περιοχής του (βόρεια ακτή του Κορινθιακού Κόλπου) με την Αχαΐα, στην Πελοπόννησο (νότια ακτή). Στις 29 Μαρτίου 1889, μίλησε στο Κοινοβούλιο για την ανάγκη γεφύρωσης του Στενού Ρίου-Αντιρίου. Ωστόσο, η κατασκευή του έργου αυτού δεν ήταν τεχνικά εφικτή μέχρι τα τέλη του 20ου αιώνα.
Έτσι, χρειάστηκε σχεδόν ένας αιώνας μέχρι το Ελληνικό Δημόσιο να αποφασίσει να προκηρύξει διαγωνισμό για την κατασκευή μόνιμης ζεύξης. Η πρόσκληση σε διαγωνισμό το 2001 και ο διαγωνισμός του Δεκεμβρίου του 1993 οδήγησαν στην υπογραφή, στις 3 Ιανουαρίου 1996, της Σύμβασης Παραχώρησης μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και της ΓΕΦΥΡΑ Α.Ε. για τη μελέτη, κατασκευή, χρηματοδότηση, συντήρηση και λειτουργία της Γέφυρας Ρίου-Αντιρίου.

Όπως συνήθως συμβαίνει στις περιπτώσεις παραχώρησης, η σύμβαση αυτή δεν τέθηκε σε πλήρη ισχύ μέχρι να εξασφαλιστεί η πλήρης χρηματοδότηση του έργου.
Χρειάστηκαν δύο χρόνια για να συμφωνηθεί η πρώτη χρηματοδότηση έργου υποδομής με παραχώρηση σε ιδιώτες στην ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας και η κύρια δανειακή σύμβαση υπεγράφη στις 25 Ιουλίου 1997, ενώ το τελικό συμφωνητικό χρηματοδότησης υπεγράφη στις 17 Δεκεμβρίου 1997.
Στις 19 Ιουλίου 1998, ο κ. Κώστας Σημίτης, Πρωθυπουργός της Ελλάδας, θεμελίωσε το έργο της Γέφυρας Ρίου-Αντιρίου παρουσία του κ. Κωστή Στεφανόπουλου, Προέδρου της Δημοκρατίας.
Λιγότερο από επτά χρόνια αργότερα, στις 12 Αυγούστου 2004, παραμονή της έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας, ο Υπουργός ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. κ. Γεώργιος Σουφλιάς εγκαινίασε τη Γέφυρα Ρίου-Αντιρίου, τέσσερις μήνες νωρίτερα από το αρχικό χρονοδιάγραμμα.

ΠΟΤΆΜΙΑ

Αχελώος
Ο ποταμός Αχελώος είναι ποταμός της δυτικής Ελλάδας, που πηγάζει από το όρος Λάκμος και εκβάλλει στο Ιόνιο Πέλαγος. Το μήκος φτάνει 220 χλμ.και είναι ο δεύτερος σε μήκος ποταμός της Ελλάδας. Ονομάζεται και Ασπροπόταμος από τη λευκή λάσπη που μεταφέρει από τις πηγές έως τις εκβολές του.
Δέχεται τα νερά ρεμάτων και μικρότερων ποταμών, όπως Λεπενίτσα, Κομναϊκο, Βακαριώτη, Βασαλακα,Καπραλία, Νέγρη, Κούτσοθρο, Καλή Πηγή Παφρώνη, Βατακιάδα, Καμποθργιανίτικο, Πλατανιάς, Αγραφιώτη, Μέγδοβα, Ίχανου.
Επίσης μέσω της διώρυγας Διμήκου, δέχεται τα πλεονάζοντα νερά των λιμνών Τριχωνίδας και Λυσιμαχίας.
Χάρις στη δράση του ποταμού Αχελώου αλλά και του Ευήνου δημιουργήθηκε τοσύστημα των λιμνοθαλασσων Μεσσολογγίου και Αιτωλικού.
Οι εκβολες του Αχελώου και οι λιμνοθάλασσες αποτελούν ενα μοναδικό οικοσύστημα με σημαντική οικολογική αξία και προστατευονται απο την συνθήκη Ραμσαρ.
Ιδιαιτερότητα εμφανίζειη χλωρίδα και η πανίδα της περιοχής λόγω της κυριαρχίας του υγρού στοιχείου.

ΛΙΜΝΕΣ

Τεχνητή λίμνη Μόρνου
Η τεχνητή λίμνη του Μόρνου βρίσκεται στη γραφική κωμόπολη Λιδωρίκι του νομού Φωκίδας, με τα ελβετικά τοπία του Βαρδουσιού και της Γκιώνας να καθρεφτίζονται μέσα στα νερά της.
Βυθισμένη μέσα της είναι η αρχαία πόλη Κάλλιο (Καλλίπολη), που ανήκε στην Αιτωλική Συμπολιτεία και άκμασε τον 4 π.Χ. αιώνα.
Το 279 π.Χ., οι Γαλάτες κατέστρεψαν το Κάλλιο και κατέσφαξαν τους κατοίκους του αλλά η πολη ξαναχτίστηκε και παρέμεινε σε ακμή ως το τέλος των Ελληνιστικών Χρόνων.
Η λίμνη του Μόρνου δημιουργήθηκε με την ανύψωση χωμάτινου φράγματος ύψους 189 μέτρων.
Τα έργα ξεκίνησαν το 1969 και τελείωσαν το 1981.
Τα νερά του ποταμού έπνιξαν την παλιά κοίτη και το μέρος της κοιλάδας Βελάς, δημιουργώντας έτσι ένα τεχνητό ταμιευτήρα συνολικής χωρητικότητας 780 εκ.κυβικών μέτρων, με κυριότερο σκοπό την ύδρευση της Αθήνας.
Στην λίμνη του Μόρνου οδηγούνται και τα νερά απο τον Εύηνο ποταμό με φράγμα που έχει κατασκευαστει σε αυτόν και την δημιουργία λίμνης χωρητικότητας 140 εκ. κυβικών μέτρων νερού.
Απο τον Εύηνο το νερό μεταφέρεται στην λίμνη του Μόρνου με σήραγγα μήκους 29,4 χλμ.
Απο την λίμνη του Μόρνου το μερό μεταφέρεται στην λίμνη του Μαραθώνα με κανάλι ελεύθερης ροής μήκους 192 χλμ.
Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα έργα ύδρευσης της Ευρώπης.

ΗΘΗ ΚΑΙ ΕΘΙΜΑ

Πασχαλινά Έθιμα στην Αράχωβα Βοιωτίας

Ανήμερα του Πάσχα και από το απόγευμα ξεκινάει η περιφορά της Εικόνας του Αγίου Γεωργίου την οποία συνοδεύουν περί τα 500 άτομα ντυμένα με παραδοσιακές φορεσιές.
Την επομένη πραγματοποιείται αγώνας δρόμου των γερόντων (ανηφορικός δρόμος), οι οποίοι ξεκινούν απο την εκλησιά του Αγίου Γεωργίου και φτάνουν στο λόφο.
Ακολουθούν χορευτικά συγκροτήματ και το απόγευμα χορεύουν γυναικείοι χορευτικοί σύλλογοι.
Οι εκδηλώσεις συνεχίζονται με κλέφτικα αγωνίσματα, όπως το σήκωμα της πέτρας κλπ

Ρουμελιώτικοι ιδιωματισμοί

Αγκωνή: Η γωνιά του τζακιού, η θαλπωρή. «Στην αγκωνή μ’ θεραπεύ¬ομαι».
Αζάπι – άζαπος: Αυτός που δεν κρατιέται, που κάνει ζημιές.
Αλάνταβος: Ο βιαστικός, ο απρόσεχτος. «Αυτός είναι αλάνταβος στη δου¬λειά».
Αλαφιάζω: Ανησυχώ, υποψιάζομαι. «Καθώς περπατούσε το ζώο αλαφιά¬στηκε».
Αλισβερίσι: Σχέση, συναλλαγή, δανεισμός. «Έχουμε πάρε δώσε».
Αμπώχνω: Σπρώχνω κάποιον με τη βία για να περάσω.
Αντέτι: Το έθιμο, η συνήθεια.
Απαγαδός: Ο ήρεμος, ο αγαθός, ο αθόρυβος, ο πράος άνθρωπος.
Απειρολόητα: Τα παραμελημένα, τα απεριποίητα.
Αποκοτιά: Η τόλμη, το θάρρος, η παλικαριά.
Αποκούμπι: Το στήριγμα, η απαντοχή. «Τον έχω για αποκούμπι των γηρα¬τειών».
Αργάζω: Ό,τι γίνεται σιγά – σιγά. «Αργάζω στη στάχτη την ίσκα».
Αρνόκρα: Τα μαλλιά των αρνιών μετά το κούρεμα.
Αρποκολλιέμαι: Πιάνομαι από κάπου, κρεμιέμαι από κάποιο κλαδί.
Αστρέχα-στρεχιάζω: Το μέρος που μας προστατεύει από τη βροχή.
Αφάλια: Η μεγάλη ζημιά. «Μας βρήκαν πολλές αφάλιες φέτος».
Αχμάκης: Ο άβουλος, ο μη υπολογίσιμος.
Βάζουν τα κοπάδια: Ο ήχος των κουδουνιών του κοπαδιού.
Βάζουν τα μελίσσια: Η βουή και η κίνηση του μελισσιού όταν γονεύει.
Βάζουν τα ρέματα: Βουίζουν από τις κατεβασιές των νερών τα ρέματα.
Βαΐζω:Γέρνω από το φορτίο. «Βάισε η μεριά του ζώου».
Βαρυγκόμηση: Η δυσανασχέτηση, η όχι καλή συμπεριφορά, η απροθυμία.
Γιέβομαι: Βασανίζομαι, κουράζομαι. «Μέ ‘γιεψε μέχρι να τα καταφέρω».
Γκ’σουμανάω: Ανασαίνω βαριά από την κούραση, υποφέρω.
Γκαβώνομαι: Χάνω το φως μου. «Αυτός γκαβώθηκε κι απ’ τα δύο μάτια».
Γκαρδιώνω: Παίρνω θάρρος, αναθαρρώ. «Φίλος γκαρδιακός».
Γούϊα: Η άκρη του υφάσματος.
Γούρμος: Ο ώριμος, ο γινωμένος καρπός.
Γρούμπα: Η καμπούρα, ο καμπούρης, το εξόγκωμα στην πλάτη.
Δοκιέμαι: Αντιλαμβάνομαι. «Σε δοκήθηκα όταν ήρθες».
Είναι ξεκαπίστρωτος: Ο χωρίς καλές αρχές, ο ανήθικος.
Ζαρκιάς:Ο ανυπότακτος, ο θρασύς.
Ζάρκος: Ο γυμνός, ο χωρίς προστασία.
Ζιαρίφ’κο: Το καχεκτικό, το άρρωστο, το αχαμνό.
Ζιαφέτι: Το φαγητό και γλέντι για κάποιο ευχάριστο γεγονός.
Θαλαπώνω: Κρύβω, εξαφανίζω. «Πού το θαλάπωσες και δεν το βρίσκω;».
Θαμπούλια: Πρωί – πρωί, σκοτοδίνη.
Θαραπαύομαι: Μένω ευχαριστημένος. «Θαραπαύτηκα ύπνο χθες βράδυ».
Θάφ’ κα απ’ την ντροπή μ’: Ντροπιάστηκα πάρα πολύ.
Θρασεύω: Φουντώνω, μεγαλώνω. «Θράσεψαν οι καλαμποκιές μετά το πότισμα».
Θράσιος: Ο χαμένος χωρίς αιτία. «Αυτός πήγε θράσιος».
Θραψερός: Ο ζωηρός και γεμάτος ζωμό βλαστός των φυτών.
Θρουμπιάζω: Πεθαίνω, ψοφώ. «Έπεσε θρούμπα ή τον θρούμπιασαν».
Καζάντι-καζαντεύω: Το κέρδος, η προκοπή.
Κακοσιότροπος: Ο κακοφτιαγμένος σωματικά, ο σβαρνιάς.
Καλοπίχερα: Εύκολα, χωρίς κόπο. «Δεν θα πάρει αυτό καλοπίχερα».
Καρποστάλι: Το πολύ όμορφο κορίτσι, αλλά και έγχρωμη φωτογραφία.
Καστραβέτσι: Το μικρό άγουρο πεπόνι ή αγγούρι.
Κεσάτια: Η ανασφάλεια, η αναδουλειά. «Έχουμε κεσάτια».
Κλούκι: Το παραβλάσταρο στους τρυφερούς βλαστούς, η τσίμπλα.
Κοδέλα: Στράτα με ανηφορικές και εναλλασσόμενες στροφές.
Κολιάντζα: Η αρρώστια, το μύξιασμα, το τσίμπλιασμα.
Κοντότα: Η συνέχεια, η χωρίς διακοπή εξυπηρέτηση. «Έχω το γιατρό κοντότα».
Κοπρισιά: Τόπος με χλόη από το πολύ κόπρισμα.
Κουνούστιο: Η σχέση, η παρέα, η συναλλαγή. «Δε θέλω κουνούστιο μαζί σου».
Κριτσιανίζω: Μασώ με τα δόντια κάτι.
Κωλόκρα: Τα μαλλιά τα κοντά από την κοιλιά και το πίσω μέρος των ζώων.
Κωλοσκούτης: Ο σβαρνιάρης, ο κακοντυμένος, ο κωλοπανιασμένος.
Λάγανο: Αρρώστια στοματική στα χοντρικά ζώα.
Λαγγεύω: Λαχταρώ, σκιρτάω. «Λάγγεψε η καρδιά μου».
Λαγγιόλι: Η δίπλα της μαλλίνας ή της φουστανέλας.
Λαγιάζω: Ησυχάζω, μαζεύομαι. «Λάγιασε από τον φόβο του».
Λακνιά: Πολλά μαζί. «Αυτός έκανε μια λακνιά παιδιά».
Λακριδί: Το χαζομίλημα, η πολυλογία.
Λαμνί: Ο μακρόστενος σωρός του άχυρου και του σταριού στ’ αλώνι.
Λέσιο: Το πολύ αδύνατο. Το πτώμα. «Βρωμάει σαν το λέσιο».
Λισβός: Ο αδύνατος, ο μικροκαμωμένος.
Λόθρα: Η καταστροφή. «Δεν έμεινε λόθρα (τίποτε)».
Λούζα: Εσοχή βράχου, σπηλιά, φωλιά άγριου ζώου.
Λωβιάζω: Μαγαρίζω.
Μ’ έκοψε κρύος ιδρώτας: Φοβήθηκα από κάτι, ταράχτηκα.
Μάγγανα: Οι καυγάδες. «Φύγε από ‘δω δε θέλω μάγγανα».
Μανατιάζω: Είμαι απασχολημένος με κάτι. «Είμαι μανατιασμένος».
Μαξούλι: Η παραγωγή, η καλή χρονιά για τα ζώα.
Μελέτι: Το σόι, η ράτσα. «Ξέρεις από τι μελέτι κρατάει η σκούφια του».
Μολαΐμικο: Το ήρεμο, το ήσυχο. «Μη φοβάσαι πέρνα, είναι μολαΐμικο ζώ¬ο».
Μολεύω: Μολύνω, μεταδίδω κάποια αρρώστια.
Μονοκοπανιά: Μια και καλή. «Τον πήραν τα βάσανα μονοκοπανιά».
Μου πρόχει: Με βολεύει, με εξυπηρετεί.
Μουλτλάκ: Οπωσδήποτε, εξάπαντος.
Μουραπάδες: Τα παραμύθια, οι ανέκδοτες ιστορίες.
Μουσκ’φός: Ο ύπουλος, ο πονηρός, ο εχθρικός άνθρωπος.
Μουχός: «Έγινε μπουχός, έγινε άφαντος».
Μπερτάχι: Το δάρσιμο με τη γκλίτσα. «Τού ‘δωσα ένα καλό μπερτάχι».
Μπιζιρίζω: Χαζεύω, υποαπασχολούμαι, δουλεύω με άνεση.
Μπινάρκα: Τα δίδυμα παιδιά ή ζώα.
Μπουχαρής: Η καμινάδα του τζακιού.
Μπουχτίζω: Βαριέμαι, αποκάνω. «Μπούχτισα, δεν αντέχω άλλο».
Μπόχα: Η ανυπόφορη βρωμιά, η δυσοσμία. «Με πήρε η μπόχα».
Μπροστούρα: Η διογκωμένη και προεξέχουσα κοιλιά.
Μπροχαλίζω: Καταβρέχω με νερό, που κρατώ στο στόμα (αμπούκα).
Νταβαντούρια: Φασαρία, δυνατός θόρυβος. «Απόψε είχαμε νταβαντούρια».
Νταμαχιάρης: Ο αχόρταγος, ο ανικανοποίητος. «Αυτός είναι νταμαχιάρης σ’ όλα».
Νταραβέρι: Συναλλαγή, αλληλοβοήθεια. «Μ’ αυτούς έχουμε νταραβέρι».
Ντερώνομαι: Τεντώνομαι για να ξεμουδιάσω. «Αυτός ντερώθηκε».
Ντζιανός: Ο σβέρκος. «Θα σου στρίψω το ντζιανό».
Ντιριέμαι: Επιφυλάσσομαι, ντρέπομαι. «Μη ντιριέσαι, φάε, λένε στον ξένο».
Ντουχνιάζω: Σηκώνω σκόνη, καπνό. «Ντούχνιασε ο τόπος από την αντά¬ρα».
Ξεθαλιάς: Ο ψηλός, ο εύσωμος. «Πήρε άντρα ξεθαλιά».
Ξέθρα: Ο τόπος χωρίς θάμνους, το ξέφωτο, η φαλάκρα.
Ξενάρτσωτα: Τα χωρίς πληρωμή ή επιβάρυνση είδη.
Ξερνομή: Η ξερή τροφή των ζώων. Τα ξερόχορτα.
Ξεσβελιάζομαι: Καταστρέφομαι, χάνομαι. «Αυτή η οικογένεια ξεσβελιάστηκε».
Ξεσυνερίζομαι: Συναγωνίζομαι, παίρνω στα σοβαρά κάτι, παραβγαίνω.
Ξικεύω: Αφαιρώ, λιγοστεύω. «Με ξίκεψε ο μυλωνάς στο ζύγι».
Ξόμπλιο: Κεντίδι, στόλισμα.
Ξυλάστρα: Το ακόπριστο, το αγανό χωράφι.
Ολοσούμπιτος: «Ολόσωμος έπεσε μέσα σε κάτι, βούλιαξε ολόκληρος».
Παθής: Ο άρρωστος, αυτός που έπαθε κάτι. «Εγώ είμαι παθής».
Παλαμοδέρνω: Κακοποιώ, πληγώνω τις πατούσες των ξυπόλητων ποδιών.
Παλιομούσκι: Το μεγάλο μοσχάρι.
Πανωτίμι: Πάνω από την κανονική τιμή στην αλλαγή, η τράμπα.
Παραδέ: Προπαντός.
Παραπούλια: Παράρριζα, κωλοφούσια των φυτών.
Πέτακας: Απότομη πλαγιά, σάρα, γκρεμός.
Προσαμώνω: Σκεπάζω, παραχώνω, επικαλύπτω.
Προσμπούκι: Πρόχειρο φαγητό, κολατσιό.
Ραγολογάω: Διαλέγω τις κόκκινες ρόγες του σταφυλιού στ’ αμπέλι.
Ρακαριό: Το μέρος που βγάζουν τα τσίπουρα με τα ρακοκάζανα.
Ρεγάλο: Το δώρο, η αμοιβή για κάποια εξυπηρέτηση.
Ρεκάζω-ρέκος: Φωνάζω δυνατά και άγρια. «Τον έκοψε ο ρέκος ή ρέκαξε από τον πόνο».
Ρεμπεσκές: Ο άχρηστος, ο τεμπέλης, ο ανίκανος.
Ρεντές: Δοχείο με νερό και ειδικό στραγγιστήρι το μπουτσινάρι.
Ριβώνω: Λοξεύω, αλλάζω στράτα.
Ριέμι: Υποχείριο, υποδουλωμένο. «Κατάντησε ριέμι στον καθένα».
Ρίπιο: Το ετοιμόρροπο, το κατεστραμμένο, το επικίνδυνο μέρος.
Ρογγατσίδι: Ο μικρός και άφυλλος θάμνος (ζγαντζοπούρνι).
Ρόννι-ροννιά: Ο αδιαπέραστος με θάμνους τόπος, ο δασωμένος.
Σάψαλο: Το γερασμένο, το παρηκμασμένο. «Αυτός σαψάλιασε».
Σε προσήφερα: Σε κοίταξα και σε αναγνώρισα από το σόι.
Σελετάω: Κινούμαι με επιφύλαξη, περπατάω αργά και κουρασμένα.
Σιάτρα: Το εύθυμο ανέκδοτο, το ευχάριστο κουτσομπολιό.
Σμέτι: Το τελευταίο στο κοπάδι, το αδύνατο, το αχαμνό, το μικρόσω¬μο.
Σοϊλής-Ναμαρλής: Αυτός που κατάγεται από καλό σόι.
Σουρτούκης: Ο άτσαλος, ο άκομψος, ο κακοφτιαγμένος.
Σπουλάκι: Υποχρέωση. «Στό ‘χω για σπουλάκι αυτό».
Σταλικοποδιάζω: Στέκομαι όρθιος, περιμένω με αγωνία κάτι.
Στανιό: Η δυσκολία. «Με το στανιό πέρασα τη μέρα».
Στραπάλαμα: Ο παραλυμένος, ο παραμορφωμένος, το σαράβαλο.
Στρουμπαριάζω: Φουσκώνω από το πολύ φαγητό και δεν χωνεύω εύκολα.
Στροφάζω: Κοιλοπονώ. «Στροφάζει το ζώο και κυλιέται κάτω».
Συνταρχάω: Παρακινώ, φροντίζω. «Συνταρχάω τη φωτιά με το ξυθάλι».
Συφερεύω: Νοικοκυρεύω, τακτοποιώ ιδίως την κουζίνα. (σύφερο: το σκεύ¬ος).
Σφούρλα: Στροφή γύρω από τον εαυτό, γυροβολιά.
Τενιάζω: Κουράζομαι, αποκάνω. «Τένιασα, δεν αντέχω άλλο, θα πέσω κάτω».
Τενταρίκι: Ξαπλωμένος κάτω, εξαθλιωμένος από την κούραση.
Το έκοψα λάσπη: Από φόβο άλλαξα δρόμο, έφυγα…
Το καλούν οι μέρες: Η επισημότητα των γιορτών
Τον έκοψε η νίλα: Υπέφερε πάρα πολύ, βασανίστηκε.
Τορός: Τα ίχνη, πατήματα. «Το ζαγάρι έπιασε τορό».
Τραβ’γμοί: Οι πόνοι του τοκετού, οι συσπάσεις κατά τη γέννα.
Τραναρίζω: Κουνάω πέρα δώθε κάτι.
Τρεμοκουρίζω: Κρυώνω πολύ. «Τρεμοκουρίζει σαν το ζαγάρι από το κρύο».
Τριτσοβολάω: Οι ήχοι της φωτιάς. «Τριτσοβολάνε τα κούτσουρα στο τζάκι».
Τριψιάνα: Το τριμμένο ψωμί μέσα στο γάλα, ή άλλο ζουμερό φαγητό.
Τσαλαφούτι: Το φρέσκο γαλοτύρι στην καρδάρα.
Τσαλμάκι: Επιδέξια κίνηση στο χορό, ιδιοτροπία, κόλπο και τρόπος αποφυγής.
Τσεμπεσείρια: Τα διάφορα κουζινικά σκεύη.
Τσιαμπάς: Ο σβέρκος. «Τον έπιασα από τον τσιαμπά».
Τσιάχαλα: Τα μικρά αντικείμενα ή σκουπίδια.
Τσικροστύλιαρο: Το στύλιωμα του τσεκουριού.
Τσιλικώνω: Ενισχύω, δυναμώνω κάτι. «Τσιλικώνει ο σιδεράς τα σίδερα στ’ αμόνι».
Τσιουπορίσιο: Το μικρόσωμο, αυτό που αντέχει στις κακοτοπιές.
Τσιρλοκοπιό: Η διάρροια, ο τόπος αποπατήματος.
Τσιρουτεύω: Ζημιώνω, αδυνατίζω, αρρωσταίνω.
Τσουρνάρα: Το σιγανό τρέξιμο του νερού της βρύσης.
Τσούχνω: Πίνω κάποιο ποτό ή βάζω φωτιά κάπου. «Αυτός τα έτσουξε».
Φαγάρι: Το φαγητό της μέρας. «Θέλω ένα ή δύο φαγάρια την ημέρα».
Φαλκίδι: Το κλαδευτήρι (φαλκιδεύω, κόβω κάτι).
Φαουλάτο: Το φαγώσιμο, το γλυκό, το ευχάριστο στη γεύση.
Φελί: Μικρό κομμάτι. «Πάρε ένα φελί πίτα».
Φέξο: Το καντήλι, το λυχνάρι, το δαυλί.
Φερσάδα: Μικρό πέρασμα, σχισμή.
Φλέγγα: Η μικρή φέτα ξύλου από το πελέκημα του ξύλου ή τυριού.
Χαβάς: Ο ευνοϊκός ή μη καιρός. Ο κατάλληλος καιρός για σπορά.
Χαβώνομαι: Αιφνιδιάζομαι, πιάνεται η γλώσσα. «Τον χάβωσε λύκος».
Χαζιρεύω: Τελειώνω, βρίσκομαι στο τέλος κάποιας εργασίας.
Χαζοπρεμέτης: Ο κουτός, ο χαζός. «Παντρεύτηκε ένα χαζοπρεμέτη αυτή».
Χαλεύω: Ζητιανεύω, ζητώ. «Μου χάλεψε δανεικά», «Τι χαλεύεις εδώ;».
Χανταβάρα: Η καταστροφή, ο κατήφορος, η φασαρία.
Χαραμοφάης: Ο τεμπέλης, ο ανάξιος, ο ανεπρόκοπος.
Χαράρι: Μεγάλο σακί από χεράμι για το κουβάλημα του άχυρου.
Χαρέλια: Οι μικροχαρές των παιδιών, αλλά και οι φοβέρες (τα χαρέλιας).
Χλίβομαι – χλιμάρα: Αγωνίζομαι, προσπαθώ να επιτύχω κάτι με πολλούς κόπους.
Χολογιέμαι: Βογγώ, υποφέρω (βογγητό).
Χολοπαθιέμαι: Βασανίζομαι, υποφέρω. «Χολοπαθιόταν ο δόλιος».
Χολοσκάω: Στενοχωριέμαι πολύ. «Με χολόσκασε μέχρι να το φτιάξω».
Χούγια: Οι άσχημες συνήθειες, οι ιδιοτροπίες.
Χουγιατά: Οι φωνές του τσοπάνη, για την απομάκρυνση των λύκων. Το χουχούτεμα.
Χωρατό: Το αστείο, το πείραγμα, η ευχάριστη συζήτηση.
Ψωμοχλίψη: Ο δύσκολος αγώνας για την εξασφάλιση του ψωμιού της φα¬μελιάς.